___Yaqob Tilermenî___

Di lîstika goga lîngan de rêgeza herî sereke avêtina golan e. Tîmek dikare 90 deqeyan an jî 120 deqeyan li qadê bi serkeftî bilîze, dikare bi dehan şûtan bikşîne keleha hemberî xwe, her carê jî dikare li stûnên kelehê an kelehvan bialiqe û di encamê de bi ser nekeve. Ev rewş bi awayê hesab û kîtaban dikare wekî “bêdadî”yê were hesibandin, lê balkêşiya futbolê ya ku bi mîlyonan mirovan dike temaşekarên xwe, ji xwe ev nepenî ye. 
Di futbolê de edalet, li gora xwezaya lîstikê her tim pêk nayê; lê belê, di demên dirêj de helsengiyekê bi xwe re çêdike. Tîmek di tûrnûvayên lîgan an di tûrnûvayên kûpayan de li gora şêweya pûanan bi demdirêjî dikare serkeftî be, lê di pêşbaziyên seridandinê (eleme) de edaleta nepen derdikeve holê. Ev jî, gelek caran ne bi dilê tîmên serkeftî û alîgirên wan e. 
Salên dawî pergala VAR ketiye meriyetê: Vîdeoya Cîgirê Hakem (VAR), ji bo rê li ber şaşîtiyên eşkere bigire û edaletê tesîs bike wekî pergalekê tê bikaranîn. Lê ji ber ku biryara teqez ji teref mirovan (hakem) tê dayîn, di pozîsyonên nîqaşkir de (wekî bi dest lîstin, tundiya faulê, offsaidê) nîqaş û alîgirî hê jî berdewam dikin. Bi giştî VAR nebûye dermanê hemû şaşiyan.
Di futbola nûjen a roja me de serkeftin tê wateya qezencên darayî, ji ber wê federasyon, hakem, sazî û lîstikvan di bin zextên giran de ne. Ev zext carna vediguherin refleksên “parastina tîma xurt” û edaletê bin pê dike. Ev jî wekî zexta endustriyelî her tim siyeke veşarî ya di qada futbolê derdixe holê. Di vî warî de gotineke futbolîstê efsanewî Diego Maradona heye, “Ger hakem nebûna, futbol dê bibûya lîstika herî adil.” Û wî bi vî awayî şaşiyên hakeman aniye zimên.
Em wekî kurd herî bêtir ji tîma bajarê Amedê şahidê vê bêdadiya futbolê ne. Ji ber nasnameya kûlubê, li nava qadê û li derveyî qadê astengên sîstematîkî, cezayên nelirê û gefên ewlehiyê li dijî Amedsporê hatine nîşandan. Bi salan derketina wê ya lîgên jorîn hatiye astengkirin. Alîgirên wê tûşî lêdan û cezayên giran hatine. Di encamê de edaleta nepen a ku mirov nizane ji ku derê tê -belkî ji ber cehdekê be-, destê xwe li pişta kûlubê xist û Amedspor derket lîga herî jorîn a Tirkîyeyê. 

FUTBOL LI HÊSIRÊN ÇAVAN NANIHÊRE
Gotineke Euripides (BZ. 480 -BZ. 406) ê helbestkarê şanoya antîk a yewnanî heye, gotiye, “Ji bo êşên kevin, rondikên teze nebarînin.” Helbet gotineke felsefî ye û mirov dikare gelek wateyan ji vê gotinê bi dest bixe. Ger mirov wateya wê ya berdest vebêje, bi kurtasî tê gotin ku “tiştê çû nede dû” ger tu bidî dû, hingê tê dahatûya xwe bikî qurbana rabirdûyê. Ji xwe di futbolê de rondikrijandin ji bo gelek futbolîstên xwedî hêvî û baweriyên serkeftinê, bûye wekî kiryareke rûtin. Dema tîmeke hêvîdar bi cehdeke giran li hemberî tîmeke xurt û navdar li ber xwe dide û nêzîkî serkeftinê dibe, û pê re tîma dîtir li hemberî wan bi ser dikeve, futbolîst naxwazin vê têkçûnê qebûl bikin û ji xwe refleksa herî xwezayî jî barandina rondikan e. Ev ji bo alîgirên tîman jî derbas dibe.
Di pêşbaziya navbera Brezîlya û Japonyayê de dewreya pêşîn, maç bi êrîş û zextên Brezîlyayê dest pê kir. Di deqeya 29’emîn de futbolîstê Japon, Sano ji orta sehê gog bir û bi şûtekê kir gol. Dewreya pêşîn 1-0 bi serkeftina Japonyayê qediya. Japon wekî dîsîplîna jiyana xwe ya rojane bi rih û can tevgeriyan ji bo ku raqîbê xwe têk bibin. Lê dewreya duyem, di deqeya 56’emîn de futbolîstê Brezîlyayî Casemiro bi serê xwe gol avêt û rewş kir 1-1. Jê û pê ve hewldan û zextên tîma Brezîlyayê zêde bûn. Tîma Brezîlyayê bi hewldana Vini Jr. şût kişand kelehê û gog ji stûna kelehê vegeriya. Futbolîstên tîma Japonyayê bi parastineke req rê li ber hewldanên tîma Brezîlyayê girtin. Mirov li hêviyê bû ku maç dirêj bibe û nîv saeteke din li pêşbaziyê binihêre. Di deqeya 90+5’emîn de Gabriel Martinelli di qada kelehvan de li gogê xist û ew şand koşeya aliyê çepê. Bi vî awayî encam bû 2-1 û Brezîlya derbasî tûra 16’an bû. 
Rahênerê Japonyayê bi silavdayîna herî dawîn wekî qehremanên dîrokî serê xwe li ber alîgiran tewand û bi tevgera xwe lêborînek ji alîgirên trîbunan xwest. Mirov ji fîlmên dîrokî yên japonan xeyal dikir ku ew ê li navîna qadê rûnê û ji ber neserkeftinê harakîrî bike. Futbolîstên japonî jî wekî bê û baranê rondik barandin. Li aliyê din ê qadê futbolîstên Brezîlyayî bi serbilindiyeke mezin serkeftina xwe li hemberî alîgiran pîroz dikir. Mirov ji vê encamê tê digihîşt ku futbol li hêsirên çavan nedinihêrî. 

SALÊN 90’Î, TÎMA BREZÎLYA
Dema mirov salên 1990’î bi bîr tîne, lîstikvanên efsanewî yên tîma Brezîlyayê wekî şerîda fîlmekî di ber çavên mirov re derbas dibin. Di kelehê de Taffarel ku cihê xwe nedida tu kelehvanê dîtir û di şampîyonbûna Kûpaya Cîhanê ya 1994’an de qehremeanekî sereke yê tîmê; Cafu û Roberto Carlos û Branco yên li parastinê wekî zirêxekî radiwestiyan û Jorginho, Santosê li aliyê rastê yê parastinê; Dunga, Leonardo, Silva, Rai, Mazinho û Zinho yên li orta sehê; li qada êrîşê Romario, Bebeto, Ronaldo, Rivaldo, Muller û Carlos hema yekser hemû temşekar û futbolhez li hêviya xwe dihiştin û bi heyranî li lîstina wan binihêrin. Ji xwe di maçên roja me de jî mirov dikare gelekên wan futbolîstên efsanewî di trîbunên mêvanan de bibîne. Belkî ji ber hindê ye ku edaleta nepen a futbolê di çirkên dawîn ên maçê de tîma Brezîlyayê ber bi serkeftinê ve dehf da.

BALKIŞANDINA SER JIYANA KURDAN Û FÛTBOL
Di nava qerqeşûna pêşbazîyên futbolê de carna mirov bûyer, rewş an cehdeke girîng nabîne û bi tenê li ser a pêşîn radiweste. Lê armancên nivîsên min, hebekî balkişandina rewşên têkîldarî jiyana kurdan e jî. Boksorê kurd Agit Kabayel di maça xwe ya herî dawî de bû Şampîyonê Cîhanê û li ser nûçeyên der barê xwe de hest û bertekên xwe wiha anîn zimên: “Nayê bawerkirin, lê ji îro pê ve ez Şampîyonê Cîhanê yê beşa giran a WBC’yê me.”
Ew di dîrokê de wekî kurdekî/almanekî cara yekem bûye şampiyonê vê sporê, hestên xwe wiha anîye zimên: “Ez ê vê kemberê demeke dirêj bi xwe re bihêlim û ji bo yên dîtir jî lê zêde bikim, di her hewldanê de bim,”
02.07.20266 / Swîsre

***
 

Di çarçoveya Kûpaya Cîhanê ya 2026'an de nivîsên Yaqob Tilermenî yên berê di Diyarnameyê de hatine weşandin:

- Swîsreya bê marş, çar ziman û golên wê yên li Kûpaya Cîhanê

- Mêrxas Doskî yê kurd û sê golavêjên din

- Goga Lingan û Serê Hz. Huseyîn

- Şeva lîstikvanê kurd Denîz Undav a di Kûpaya Cîhanê de

- Ji bo cîhanê goga lingan, ji bo kurdan gef û gur û fişarên tirkan

**

Rûpela Taybet a Kûpaya Cîhanê:
- KÛPAYA CÎHANÊ 2026

DIBE EV NÛÇE-NIVÎS BALA WE BIKIŞÎNIN:

- Paraguayê panzêr pelixandin û got: Cihê we li vir tune ye!

- 49 mîlyon kesî nikarîn bi 438 hezar kesî!

- Maçên koman temam bûn; Va ne yên serketî, yên xeyalşikên, notên giştî

- Diyarnameyê ji Grokê pirsî, wê di Kûpaya Cîhanê kîjan welat bi ser bikeve?
 Ji Messi dîrokeke nû: Di Kûpaya Cîhanê de kesê herî zêde gol avêtin

- Jê bawer nekin lê dîsa jî vê nûçeyê bixwînin

**

****

Ji bo temamê maçên rojê:
- Roj bi roj maçên Kûpaya Cîhanê (temamê lîsteyê)