Diyarname

Dinya de tay reyan welatî paytextanê xwu bedelnenê la enka 5 welatî di miyanê xirecirey barkerdişê payteqtê xwu de yê. Ê weletan ra Endonesya, Misir, Koreya Başûr, Giravhe Montserrat û Gîneya Ekvatorî biryar giroto ke paytextê xwu bar bikerê. 

Qeybî tesîrê nifûse bikerê kemî, vernî ro zirarê bûyeranê xweza bigirî û semedê şertanê rewşê dinya înan biryar giroto ke paytextanê xwu bar bikerê.

Nifûsey paytextanê enî 5 welatan dewrhe 430 mîlyonî de wa. Nhe qeybî meselay siyasî, la qeybî meselay zehfbiyayişê nifûse, meselay serd û germî ke bandor ro dinya kena û meselay xweza.

Paytextê Misirî Kahere wo. Texmîn ew e ke serey 2050’î de go nifûsey ewcay bibo 40 mîlyon  û ene keşkekêşî go tewr zehf bibo. Loma zî serey 2015’inan de biryar girot ke paytextêke newe virazê. Hame nameykew taybet cirê nenaw ro, te ra vanê “Cay Îdarî ê Newe”, Proje dest pa kerda, gorey proje ra go keyey, otelî, camî, dêrî, parkî, zanîngehî, navendê lêkolînan û balafirxaneyke newe bêro viraştişî. Geroy proje ra ê hesab kenê ke 6 mîlyon tenî tiya jiyaney xwu dewam bikerê.

Koreya Başûrî de zî serey 2003’yinan biryar hame girotişî ke paytextî bar bikerê. Paytextê înan Seûl bî, paytexto newe 120 kîlometre başûrê Seûlî de virazenê. Namey Sejongî naw ro. Heta enka xeynê 5 wezaretî, Qesrey Serokomarî û Meclise heme ofîsê hikumetî û wezîran bar kerdo ewca. Hedef ew o ke di serey 2030’î de proje temam bibo. Wexto proje temam bibon nifûsey ewcay ke enka 350 hezarî ya, go veciyo 500 hezarî. Koreya Başûrî zî semedê nifûse biryar girot ke paytextê xwu bar bikero. Înan hem qeybî nifûse, hem zî qeybî aborî serê sînorê Koreya Bakurî ra banco miyanê welatî eno biryar da.

Veri welatê zey Kazakistan, Pakistan, Brezîlya, Malezya, Nîjerya û Myanmarî semedê rewşê siyasî paytextê xwu bedelnaybî. Enî welatan ra Pakistanî di serey 1960’î de paytextê xwu Karaçî ra bar kerd bî Îslamad ke ewca ewlehî gorey Karaçî ra tewr zehf a. Kazakistan zî dima ke Yewbiyiney Sovyetî ra bî paytextê xwu bar ker Akmola ke dimara namey ewcay kerd Astana (1998-2019) û peynî de zî reyna name bedelna kerd Nûr Sûltan (2019).