Raste rast ez wisa bipirsim: "Di TRT 1'ê de kesek bernameyeke çêbike, di tirkiya xwe de daçekan şaş bikar bîne ew bername dê di TRT 1'ê de bê weşandin?"
Lê "Ger digel daçekan hevoksazkirinên pêşkêşvan jî şaş bin dê TRT 1 destûrê bide tirkiyeke wisa?"
Helbet her kes dizane bersiva vê yekê "Na" ye.
Vê carê em wisa bipirsim: "Di TRT 6'ê de kesek rabe bernameyeke çêbike û daçekan şaş bikan bîne ew bername dê bê weşandin?"
Lê "Ger digel daçekan hevoksazkirinên pêşkêşvan jî şaş bin dê TRT 6 destûrê bide kurdiyeke wisa?"
A rast ez nizanim ji bo van pirsan dê bersiva we çawa be, lê ger hûn ji min bipirsin divê bernameyeke wisa neyê weşadin. Bi ya min divê TRT 6 ji wî pêşkêşvanî re wisa bibêje: "Pêşî here kurdî hîn bibe, dûre were bernameyê çêbike."
Lê mixabin TRT 6'ê wisa negot, û ew bername jî niha di TRT 6'ê de didome.
Ez qala bernameya bi navê "Dengê We" dikim.
Dîrok: 24.01.2010, Saet: 12.30. Ez ji ser înternetê re li TRT 6'ê temaşe dikim. Bernameya "Dengê We" dest pê dike. Kesekî bi navê Bulent Koç bernameyê pêşkêş dike. Di vê bernameyê de pêşkêşvan çûye Batmanê, mîkrofon dirêjî mirovên li Batmanê dike û ji wan dipirse ka hilbijartina pêşwext dixazin an na?
Heta vê derê her tişt normal e. Lê dema em guh didin kurdiya pirsên wî, ev normalî cih diguherîne û tiştên ne normal derdikevin holê.
Niha ez ji peyv û hevokên birêz Bulent Koç hin mînakan bidim:
- Peyva "Hemvelatî" bikar tîne. Rastî divê: Hemwelatî be. Yanê pirsgirêka telafuzê heye.
- Dibêje, "Dengên wan bînin ser ekranan"... Deng çawa tên ser ekranan ez nizanim.
- "Em dikarin we nas bikin?"... Vê pirsê ji kesekî dike, ne ji çend kesan. Ger du kes li cem hev bin û pirsa xwe ji her duyan bike rast e, lê na, li hemberê wî kesek heye û hevoka xwe pirjimar bikar tîne.
Kurd tu demê ji kesekî/e re nabêjin "We", dibêjin "tu/te".
Tirk, bi tirkî peyva "Siz" bikar tînin. Li gor texmîna min ev tesîra "You"ya îngilîzî ye. Û kurdên me yên ku nû hînê kurdî jî bûne di bin tesîra tirkî de peyva "we" ji xwe re kirine rêber. Na, wisa nabe.
Her wiha ji "EM"a wî qest çi ye? Gelo ji dêvla "em"ê de "ez"ê bikar bîne ne baştir e? (Meleseya 'ez', 'em' tercihek e)
Bi ya min divê pêşkêşvanê me wisa bipirsa; "Ez dikarim te nas bikim?" (Helbet di vir de terciha "EM"ê jî dibe, yanê "Em dikarin te nas bikin", ne "We") yan jî dikarî wisa bipirsa: "Tu dikarî xwe bidî nasîn?"
- Wisa dibêje, "Hûn ewka muhalefetê çawa dibînin, dibêje; Em herin hilbjartina zû..."
Li ser vê hevokê du tişt:
1- "Muhalefet" dibêje û wekî tirkî telafuz dike, ku ev tişteke şaş e.
2- "Em herin hilbijartina zû"... Heta vê demê û piştî vê kêliyê jî peyva "Pêşwext" bikar dianî lê ji nişke ve bû "hilbijartina zû"... Gelo "Em herin hilbijartina zû" tê çi wateyê? "Hilbijartina zû" ji ku tê? Gelo hilbijartina dereng jî heye?
- Pêşkêşvanê me wisa dibêje, "Ji gor we hilbijartina pêşwext fêdeya wê ji bo Tirkiyeyê heye yan na?"
Dema min ev bihîst min got qey zimanê wî li hev geriya loma daçek şaş bikar anî lê na. Heta dawiya bernameyê min jimart, tam 20 (bîst) caran hevok wisa dest pê kir "Ji gor we..."
Kesekî ku hinek bi ziman dizane ez bawerim wê bizane ku "Ji gor we..." nayê gotin.
- Hevokek din; "Em herin hilbijartina zû hûn çi dibêjin?"... Bila, here, zû, em çi bibêjin.
- Birayê me hevokeke din wisa saz dike: "Serokê partiyê muxalefetê..."
Di vir de ger qest serokek tenê yê partiyeke muxalefetê be, divê hevoka xwe wisa saz bike, "Serokê Partiya Muxalefetê"... Lê ger qest serokên partiyên muxalefetê be, yanê ji yekê zêdetir be divê hevok wisa bê sazkirin: "Serokên Partiyên Muxalefetê"... Mixabin hevoka pêşkêşvan naşibe yekê jî.
- Di bersiva pirsekê de zilamek wisa bersivê dide; "Bibe jî baş e, nebe jî baş e", pêşkêşvan vê carê wisa jê dipirse: "Tu dikarî hinekî vekî çawa baş e û nebaş e?"
Çi vekim? Peyv çawa vedibe? Gotin çawa vedibe? Lê kesek raste rast bi tirkî bifikire, ji bo wî 'veke' jî dibe, tiştên din jî...
- Du hevokên din: "Li Tirkiyeyê hilbijartinên zû çêdibin, tu çawa dibînî?", "Di rojevê de hilbijartina zû heye, hewce dike yan na?"
Her wiha divê ez bibêjim ji bo pêşkêşvanekî axaftina pêşkêşvan ne herikbar bû jî. Ev jî kêmasiyeke din e. Li ser vê hevokê ez dikarim wisa bibêjim: Bila kurdî rast bikar bîne/bînin, bila kurdîya wî/ê ne herikbar be.
Û pirsa ku di serî de min kir, ez vê carê wisa bikim: "Kesek bernameyeke nîvsaetî ji bo TRT 1'ê çêbike û di tirkiya wî de ew qas şaşî hebin wê TRT 1 bernameyê biweşîne?"
Bersiv helbet "NA"yeke mezin e.
Wê çaxê pirsike din: "Ger bernameyeke bi zimanê kurdî, lê ne li gor rêzimanê kurdî bê çêkirin ew dê bibe dengê kê?"
Em bi pirsa sernavê dawî li nivîsa xwe binîn: Li gor kurdiyeke wisa "Dengê We" dengê kê ye?
Bi hêviya ku bernameçêkerên hemû kanalên kurdan dê kurdiyeke rastir bikar bînin...
**
Nivîsên eleqedar ên ku berê di Diyarê Me de hatine weşandin:
- Li ser bernameya TRT 6 'Yekbûn'ê: Ev çi ziman e?!
Noteke mecbûrî: Hevalekî min li ser vê nivîsa min wisa got; "Me sohbet dikir, çend kesan got, 'Herhal rikeke Cemil bi pêşkêşvanê bernameyê re heye, loma tişteke wisa nivîsiye'. Min te nas nekira minê bigota rast e, lê ez dizanim tişteke wisa nîn e. Min ji wan re got Cemil tişteke wisa nake."
A rast ez tişteke wisa nefikirîbûm. Ez eşkere bibêjim: Pêşkêşvanê vê bernameyê ku min li ser nivîsiye ez nas nakim. Rojekê ne me li ciheke hev dîtiye, ne jî me bi telefonê bi hev re xeber daye. Ez nizanim ji ku ye, li ku rûdine, bi kî re dixebite jî... Tu pêşdaraziya min li hemberî pêşkêşvanê bernameyê nîn e. Di vê nivîsa min de jî, di nivîsên ku min nivîsandine û ezê binivîsim de jî kes min eleqedar nakin, tiştên ku dikin min eleqedar dikin. Min kurdiya bernameyê rexne kiriye. Ev yek min eleqedar dike. Ne ku pêşkêşvan kî ye, bername li ku tê weşandin...
(Ev nivîs di 28.01.2010'an de hatiye weşandin, ev not di 03.02.2010'an de lê hat zêdekirin)
.jpg)
