25 sal in ez ji bo çapemeniya kurdî kedê didim ku parek mezin ji bo pirtûkên kurdî, loma jî kedek mezin ji bo weşanxaneyên kurdî min daye. Min qiruşek ji wan negirtiye.
Çima ez qal dikim? Ez bêjim.
Nivîskar û yek ji edîtorên Weşanên Zîz Şêxo Filîk wê rojê bi vî awayî gotinên pesindana xwediyê Weşanxaneya Zîzê Mem Ararat da: "Me dît ku hûnermedekî bê mal û milk, bê erebe û wesayît hemî sermiyana xwe ne li borsayê, ne li avahîsaziyê û tiştên din lê ji bo weşanxaneyeke kurdî terxan dike. Me dît ku hunermendekî Kurd ne tenê li ser dikê lê hemû...jiyana xwe û mêjiyê xwe bi kurdî saz kiriye. Me dît ku hûnermendek ji mêj ve edebiyatê dixwîne, berhemên edebî dikire, jê hez dike û dişopîne. Hê çi bibêjim nizanim... Hezar şabaş ji wan tesadûfan re ku riya me li rast anî"
Erê ev gotin rast in. Mem Ararat jî kesekî hêja ye. Dema rewş ev be divê edîtorên weşanxaneya ku kesekî wisa wekî Mem Ararat rê li ber wan, rê li ber weşanxaneyê vekiriye zêdetir kedê bidin ne? Divê zêdetir ji bo ev weşanxane pêş bikeve, bê nasîn kedê bidin ne? Lê na, em berevajî van gotinan tevgerê dibînin.
Çawa? Ez bêjim:
Di nav salek de 3 weşananeyên kurdan vebûn. Ez fikirîm, "Di nav ew qas zehmetiyan de ew gavan diavêjin, em rojnameger jî piştgirî bidin wan, qet nebe nûçeyek li ser wan çêbikin." Bi vî awayî ji her sê weşanxaneyan re min du pirs şandin. Her du weşanxaneyan bersiv şandin, lê hêja Şêxo Filîk piştî çend rojên ez ewiqandim, bersivek wisa da,
"4 malperên din jî pirs şandine, em nikarin bersivê bidin." Kurteya gotinên wî ev e.
Yanê ji me re dibêje "Emê ji niha û pêde jî daxuyaniyên xwe bidin cihek tenê, ne hewce ye hûn nûçeyên me çêbikin."
REWŞA DINYAYÊ
Li dinyayê rewş ne bi vî awayî ye. Li dinyayê tu weşanxaneyek nabêje, "Bila nûçeya me tenê li cihek/kanalek/weşanek bê weşandin." Ji bo li her derê nûçeyên wan derên kedê didin, pirtûkan dişînin, ligel qunciknivîskar/nûçegîhan/edîtoran dikevin nav têkiliyên taybet, carinan dikevin nav têkiliyên şexsî jî.
Jixwe ger armanc "tenê cihek be" wê çaxê çi pêdivî bi ew qas rojname, malper, radyo û tv'yan heye? Gelo edîtorên Zîzê bi vê yekê nizanin? Min pirs bi piranî kir, ji ber ku piştî ji Filîk bersiv nehat, min ji edîtorê din Mehmed Dîcle re jî pirs şandibûn. Paşê bersiv hat û di bersivê de gotine "bersiva me edîtoran e".
Ha, ev yek tercih e, edîtorên Zîzê dikarin bejin, "Em tenê agahiyên xwe didin weşanek û hew". Lê ev yek, ew gotina ku hêja Şêxo Filîk kiriye pûç derdixe. Ger Ararat wisa mutewazî be û ev dezgeh dabe ber destên we, û hûn pesnê vê yekê didin, divê hûn jî li gor wê tevbigerin. Yan na, divê hêja Mem Ararat jî bipirse, "ka çima hûn naxwazin nûçeyên me li her derê hebe, hûn tenê bi cihek bi sînor dikin?"
Ma ne hêjayî pirsê ye ku xwediyê weşanxaneyê pirsek wisa bike?
EDÎTORÊN TIRKAN Û PATRON
Û pirsek din: Mesela edîtorê weşanxaneyek tirkan/almanan/îngilîzan 4 saziyên çapemenî red bikirana û bigotana “em daxuyanî nadin we”, dê xwediyê weşanxaneyê ew li ser kar bihişta?
Bila ev pirs li vir li hewa bimîne û em derbasî meseleya sernavê vê nivîsê, aliyê "weşanên din" bibin.
Mixabin di weşanxaneyên din ên kurdan de jî (îstîsna ne têde) hewlek ku zêdetir pirtûkên wan bêne nasîn tune ye.
Ne daxuyanî dişînin, ne pirtûkek wekî protokol dişînin, ne agahî... Û ne jî bi pere reklamê didin.
Mînak: Gelek weşanxane pere ji nivîskaran digirin û pirtûkan çap dikin. Heta radeyek em vê yekê normal dihebisînin/bihesinîn. Dema tu ji kesekî/e pere digirî û pirtûka wî/ê bi pere çap dikî, tu çima nafikirî ji wî pereyî parek biçûk ji bo reklamê veqetînî. Mesela tu ji wî/ê kesî/ê re bêjî "Binêr, min ew qas pere ji te girt, lê vê jî ji bo reklamê xerc dikim" wê ew kes dilşad nebe? Wê hê zêdetir qîmeta te û weşanxaneya te nizanibe?
Em ji ku hatin ku ne?
Axir, dinya li ser tercihan dimeşe. Kurdekî dikare rabe bêje, "Ez ne kurd im", yek dikare rabe bêje, "Pêdiviya min bi kurdî tune ye, bila zarokên min hînê tirkî/erebî/îngilîzî/almanî bibin bes e". Ma ne? Ev hemû tercih in. Loma weşanxaneyek jî dikare rabêje bêje, "Bila tenê nûçeyên me li cihek derên" û bes. Lê divê nakokî nîn bin.
ÇIMA EZ VAN DINIVÎSIM?
Bi destûra we vê jî lê zêde bikim: Çima ez van dinivîsim?
Çend bersivê biçûk hene:
- 25 sal in bêyî qiruşek ji vî karî bigirim kedê didim ji bo ev ziman li ser lingan bimîne. Û kedê didim weşanxaneyên me, ji bo ku ew jî li ser lingan bimînin.
- Dîsa gelek kesên ku hêja ne, nivîskarên van weşanxaneyan in û divê em nûçeyên wan çêbikin. Mesela Sîdar Jîr nivîskarê Diyarnameyê ye û pirtûkên wî yên nû dê li Zîzê derkevin. Ka emê çawa guh bidin edîtorên weşanxaneyê Şêxo Filîk û Memed Dîcle û emê ji wan re bêjin “em nûçeya pirtûka Sîdar Jîr çênakin?” Mesela pirtûkên Omer Dilsoz, Cîhan Roj ji Peywendê derketine. Ka çawa ezê ji wan re bejim, "Em nûçeyên we çênekin?"
- Mesela Helîm Yûsivê ku kedek mezin daye Diyarnameyê sibê derbasî weşanxaneyek bibe, ka ezê çawa jêre bêjim "Helîm, ez nûçeya te çênakim?"
Ji nivîskarên Diyarnameyê ji ev ên min gotin bigire heta Çorê Arda, Bedran Dere, Dilşêr Bêwar, Nûdem Hezex, Mîrza Ronî, Aytenxan, Aynur Aras, Kazim Polat, Welat Dilken, Veysel Vesek, Zekî Ozmen… Hemû jî xwedî pirtûk û nivîsan in, û mirinek tune be dê pirtûkên nû li pirtûkên wan ên heyî zêde bibe, ka ez an edîtorên din ên Diyarnameyê dê çi bêjin?
Axir, em dirêj nekin. Bila ev nivîs jî wekî gelek nivîsên din ên min li ser weşanxaneyan nivîsîne li vir be.
***
Nivîsa eqeledar:
.jpg)
