FEHİM TAŞTEKİN

Her ku xebata ji bo civîna Cenewre-2 ku armanc ew e qeyrana Sûriyê çareser bike, di heman demê de ji hev dûrketina kurdan zêde dibe. ENSK ya di bin bandora Serokê Rêveberiya Herêmî ya Kurdistana Iraqê (SRHKI) Mesûd Barzanî de alîgire ku di nav Koalîsyona Neteweyî ya Sûriyê (KNS) de here Cenewreyê. PYD berevajî vê dixwaze li gor Peymana Hewlerê ligel ENSK'ê Konseya Bilind a Kurd (KBK) li ser maseyê rûne. Wisa dixuye wê nêzî hev nebin. Bi vî rêveçûnê emê li Cenewreyê ji yekê zêdetir heyetan bibînin. Berî li Cenewreyê mase bê sazkirin şûr ji kalanan hatin kişandin. Partî  li ser xeta PDK'ya bi rêberiya Barzanî û ya PKK/PYD de cih digirin. El Partiya Abdulhekîm Beşar, Yekîtiya Kurdistanê ya Abdulbasit Hemo û partiya Azadî ya Mistefa Oso a di bin bandora Barzanî de, biryar dan ku di bin banê PDK'a Sûriyê de bên ba hev. Armanc ji bo PYD'ê bibin alternatîf. Lê aliyê herî qels ê vê lihevkirinê ew e ku ne li nav gel, li Erbîlê xwe bi rêxistin kirine.Lewma zehmet e pêşî li PYD û hêza wê ya çekdar YPG'ê bigirin. Berevajî YPG di şerê li hemberî El Qaîde de piştgiriya partiyên cur bi cur jî digire.Bi ser de xiristiyanên li Hesekê hêza xwe ya parastinê ava kirine jî vê yekê deyndarên YPG'ê ne. Rojnameya alman Die Welt roja 23'yê mehê got ku xiristiyan li qampên YPG'ê têne perwerdekirin.

'Deriyê bombekaran bû'

Her ku ev partiyên kurd dij hev tûj dibin çi tiştê li dijî Peymana Erbîlê hebû dû hev derdikeve holê. Dema sazkirina alternatîfa li hemberî PYD û YPG'ê bi ser neke, Barzanî di meha gulanê de deriyê Sêmalka (Pêşxabûr) girtibû. Hefteya borî jî destûr neda ku Hevserokê PYD'ê Salih Muslim bi ser Erbîlê re here DYA'yê. Rêveberê SRHKI'yê Hemîd Derbendî wisa gotibû: "Pêdiviya Muslim bi Kurdistanê nîn e. Bila bi ser Enqere, Tehran, Bexda û Şamî re here." YPG'ê jî wekî ku bibêje deriyekî bê girtin dê yekî din bê vekirin roja 27'ê mehê deriyê Til Koçer (Yarûbiye) ya li ser sînorê Iraqê bi dest xist. Til Koçer ji du aliyan ve girîng e: Ya yekem dikare rewşa siyasî û aborî ya li Rojava ku sînorê Tirkiye û 'başûrê Kurdistanê' bikar nayen biguherîne. Ya duyem jî, ev derî deriyê alîkarî girtina Dewleta Îslam a Şam-Iraqê bû.

Tê îdîakirin ku hêzên Sûriyê û Iraqê jî ji bo bidestxistina vî deriyî alîkarî kirine. Duh min ev ji Salih Muslim pirsî, wî ev îdîa red kir: "25 êrîşê întîxarî li hemberî Rojava hatin kirin. Hemû erebeyên tije bombe ji deriyê Til Koçer dihatin. Gundên der û dorê yan alî El Qaîdê digirtin, yan ji ber zordariyê stû xwar dikirin. Gere me dawî li vê bianiya. Lê ji berê de nehatibû plankirin. Ji nişke ve çêbû. Haya hêzên Iraqê ji vê êrîşê tune bû. Dibe li hemberî yên reviyane Iraqê operasyon li dar xistibin.

Rêberê PYD'ê li ser gotina ku ez bi xwe ji Til Koçerê derbas bûme jî dibêje: "Piştî ku ez ji Rojava derketim bi 2 rojan Til Koçer hat bi dest xistin", lê pirsa me ya bi ser kîjan derî re derketiye derve piştguh kir, "Divê ez venebêje lê ez bi ser Enqere, Tehran, Bexda yan jî Şamê re neçûme Ewropayê." Esad gotibû emê sedî 18 temsîliyetê li meclisê bidin kurdan û bi vî awayî destê aştiyê dirêj kiribû. Li ser vê yekê Muslim dibêje tu têkiliya wan a bi rêveberiya Esad re nîn e, ji bo şerê li hemberî El Qaîde jî tu alîkarî ji rejimê negirtine.

Muslim: Pirsgirêk Daîreşa Şer e

Li ser pirsa min a rewşeke bi Barzanî re muzakere bikin heye yan na wisa dibêje: "Em ji bo yekîtiya gelan amade ne ku xwe feda dikin. Em ji dil in. Lê ew derî digirin. Ev encama tijebûnek e. Trafoyên ku ev 3 meh in ji bo Rojava hatine şandin li Zaxoyê didin sekinandin. Dermanan didin sekinandin. 5 meh in nahêlin kes ji deriyê derbas bibin. Dixwaze gel li hemberî YPG'ê serî hilde. Ew bi xwe zêde ne azad in. Têkiliya wan bi 'Daîreya Şer a Taybet a Tirk' re heye û ev yek li gor fermana wan dibin. Ez rêveberiya bi temamî sûcdar nakim. Me niyetên xwe yên baş pêşkêşî Tirkiyeyê kirin, me xwest derî ji bo alîkariyên mirovî bêne vekirin. Serfermandariya Giştî belavêkê belav dike, dibêje 'Yên tên PYD'yî ne, deriyê Dirbêsiyê bigirin'. Ya ku ji Sînor tê bi we re hevdîtinê çêdike Hevseroka PYD'ê Asya Ebdullah e. Ji bo dostanî tê. Em dizanin ku hikumet naxwaze wisa be. Ji ber vê yekê em yên ku pêşî li dostaniya me digirin li cem gelê Tirkiyeyê giliya wan dikim."

Eşîrên ereban ku Qaîdeyê naxwazin, piştgirî didin YPG'ya ku hêdî hêdî ji parastinê derbasî êrîşê dibe, ku mewziyên neftê yên li Rimêlan û Hesekê bi dest dixe. Li gor gotina ji TEV-DEM'ê Haci Mahsûr, ji bo rêvebirina Til Koçerê dê ew û eşîrên ereb bi hev re tevbigerin. Çawa ku li hundir gotina 'YPG rêxistina ku gel ji El Qaîdeyê diparêze' dibe serdest, li qada navneteweyî ev yek rê li ber PYD'ê vedike. Beşdariya YPG'ê raste rast nayê wateya piştgiriya ji bo PYD'ê. Helbet pêşketinên bi kêrî PYD û YPG'ê tên, li cem yên ji Erbîlê dixwazin bandorê li Rojava bikin dibe serdema nerazîbûnan. Niha muxalefet ji tiştê ku Esadî ji bo kurdan pêşniyar kiriye hindiktir pêşniyarê ENKS'ê kiriye, lewma di rewşek wisa de tu wateya wê tune ye ku ENKS beşdarî Koalîsyona Neteweyî ya Sûriyeyê bibe.

fehim.tastekin@radikal.com.tr

31.10.2013, Radikal