.jpg)
Ew tişt li cîhanê jî diqewime, li civakên din jî bivê nevê mijara sûîstîmalê wekî pirsgirekekê di rojevê de ye, lê belê, li wan civakan ji ber dezgehên oto-kontrolê hene piştî radeyekê pêşî lê tê girtin; rê nadin qerekterê civakê bi sûîstîmalêkirinê were xirakirin.
Balam li civakên wekî yên me ku ji dezgehên rê nadin; civak, ehlaqê civakê, nirxên civakê, manewiyet û madiyeta civakê, nasname û pirsgirekên neteweyî, civakî, daxwazên civakî-komî-kesane yên kolektîf, mafên kes ên takekesî û yên civakî werin îstîsmarkirin bê par in; sûîstîmal ango xapînerî gihîştiye lûtkeyê.
Di nav me de jî ew pirsgirek hatiye astek wisa ku, êdî sûîstîmalkirin derbên kujerane li têgeha samîmiyetê ya di nav me de dixe; bi wêrekî û bi hezkirin li rûyê hev mêzekirina me ber bi têkbirinê ve dibe!
Vê merhaleya sûîstîmalê ez dibêm bi pêvejoya lîberalîzmê ya ku tirkan di salên du hezarî de li ser pêvajoya endametiya YE, li Ewropayê îthal kiribûn dest pê kir, lê wê pêlê bêhtir xwe di nav kurdan de belav kir.
Sûîstîmal, hinekî jî îstîsmar; em dikarin bi kurmanciya me ya gewre û gewrik, wê wekî ‘pê kenîn, xapandin’ bi wate bikin.
Lîberalîzîm bi awayekî sernixumandî eciznekirina kes û civakê ye. Ew bi wê eciznekirinê re kes û civak hêdî hêdî tînî cihê (ez azad im, cihê xwe xapandinê) çimkî lîberalîzm li ser malbatê û ferd disekine; malbatê ji hev de dixe, ferdan bi awayekî dilxwazane ji malbatê diqetîne û li ser kes û civaka ku êdî kes ne bi manewî ne bi madî bi hev re ye, tu girêdayîna wan a bi hev re nemaye, polîtîkayên xwe dimeşîne, armancên xwe bidest dixe.
(Vê lîberalîzmê wextekê modeya ‘hevberdanê’ telaqê hev avêtinê jî wekî dînamît xistibû bin malbatên kurd, bi taybetî yên xwedî meaş û welatparêz! nizam, rewş niha çi ye)!?
Lê ya rast, tiştê diqewime, ber bi safîtiyê-nezantiyê ve defandina mêjûyî-hişî ye.
A piştî ku hate dîtin, kes û civak tam hatine ‘qivamê’ hêngê ekterên sîmsar û bazirgan derdikevin ser dikê, pir bi hêsayî kes û civaka ji hiş-aqil hatî xistin, sûîtîmal, hinekî jî îstîsmar dikin; dixapînin...
Li cihê ku sûîstîmalkar, sîmsar û xapîner bi hêsayî piyaseya xwe geş dikin; binêrin li kes, kom, civak û li netewê çawa diqewime;
Siyasetmedar bi daxwaza azadiyê û mafan ‘netewê’ girseya xwe dixapîne.
Parêzer bi dadeke kolonyîst mexdûr dixapîne.
Mamoste bo ji kolonîst re îteatkar be bi perwerdeyê zarokan sûîstîmal dike.
Mele cemaeta xwe dixapîne.
‘Dede’ cem û can’ên xwe dixapîne; Pîr jî her wilo dike.
Ziman-nezan zimanhezan sûîstîmal dike.
Heval hevêl sûîstîmal dike.
Rojname aboneyên xwe dixapîne.
Koçber, koçberbûna xwe sûîstîmal dike. (Pozekî wisa dide ku, yê nedî dê bêje qey neteweya min ew wekî nûner tayînî wan deran kiriye. Heyra, heke mesele bi tenê kurdbûn bû te dikarî birevî başûrê Kurdistanê jî lo/ê)
Defçî û zirnecî meqemekî arabeskî govendê dixapînin.
Şîrketa peydakirinê mişterî û şopînerên xwe dixapîne.
Nirxandinvan rexneyê dixapîne.
Pêşverû nirxên pêşketinê sûîstîmal dike.
Paşverû nirxên kevneşopî îstîsmar dike.
Hin hene, nav û paşnavên popîler sûîstîmal dikin.
Nivîskar û helbestkar xwendevanên xwe dixapîne (ê me hatiye astek wisa, ji ber sekna nivîskar, xwendevan jî destpê kiriye nivîskar û helbestkarê xwe dixapîne, ji nivîskarê ku pirtûka têkçûyînê ya nivîskariya xwe nivîsandiye û ta îro qe negotiye pirtûka filan û bêvan kesî jî hêjayî xwendiyê ye (ez jî di nav de!) re, dibêje; bijî, ji te meztir tune ye…)
Û helbet, ‘hinên din jî hene; çeqelên ku em dibên qey ew aqilê super ê wan e, lê yên hatine sûîstîmalkirin hê nizanin, ku ew ê di serê wan de ji aqilê hinên dûrî van deran hatiye araklanmîş kirin’ ew super çeqel jî bo xwe heyî û berçav bikin hizrek û daxwazeke mirovane sûîstîmal dikin (di vê sûîstîmalê de melzemeyê wan î îstîsmarê îlam peyva humanîzmê, kûçik û pisîkek e) û pê yên gelek kitêb xitim kirî sûîstîmal dikin, dixapînin;
Yanê ew (kurm)ên li van deran li wan deran! ger biçin li kêleka şivanê gundekî li vê beyarê, li wî çiyayî rûnin, şivanê me yê ku qet deriyê pirtûkekê venekirî, rûpel bi ser hev de nequlipandî, dema dengê tir û fisên wan (gotinên wan ê pir humanist û pir însancil…) bibîse dê bêje; berde binê te erd e) (li hin deveran dibêjin, berde pêşiya te deşt e, jî)
Lê di vê serdema lîberalîzma hem çakma hem ‘îkîncî el’ de sextekarên gêjkirinê cî li xwe xweş kirine-dikin…
Heyfa meriv ji pirtûkan re tê, ku li vî erdî encameke wisa dane; gor dibêjin, ya ereban hezar û çarsed sal beriya vê bû! lê ya me qey hê nû dest pê kiriye! ‘him jî kitêbî’(!).
Helbet, çendîn ku gewre Xanî gotibe: ‘vî zemanî her kes mîmarê dîwarê xwe ye’ jî, lê ne ew qerekter ji kurda ye, ne jî ew mîmarî ya ku Xanî dibêje ye; mîmariya wan ji ehleqê tirkan a dibêje ‘gemisini yuruten kaptandir’ê ye; ku bo rûxandinê, mîmariya xwe ya qelp li dîwarê me yî samîmiyetê diceribînin...
Û dawî, li welatê Siyabendê keçel û Derwêşê cegerpola lê piçekî kêmaqil, hezkiriyek dikare hezkirina yê/a hezkirî îstîsmar bike.
Çimkî, qasî dizanim di nav destanên me yên netewî yên evînê de Xeca “gêj” û Edûla “qure” karîne hezkirina hezkiriyên xwe sûîstîmal bikin. (tika ye; di vê babetê de nêtêke min a gengeşiyê û polemîkan nîn e)
Û helbet mînakên ne-sûîstîmalkirinê jî hene! mînak camêreke heye, kevalên ku li cîhana hunerê bi nav û deng in çêdike, lê belê, serê her gotinê nabêje kurd im! yan jî bi awayekî beloq min nediye ku gotiye. Na, ne ku xwe înkar dike, xêr! lê çima pêwîst nabîne da serê her gotinê kurdbûna xwe derxe pêş? Çimkî bûrjûwaziyeke me ya ku here pere bide kevalên wî tunê. Ê nexwe, camêr bo çi kurdbûna xwe sûîstîmal bike, û ne jî mîna hin tirkînûsên kurd ên ku xizmetkariyê ji tirkî re dikin, ku li cihê pîrîm dike hema dibêjin ‘ez jî kurd im’. hîç…!
Li lîsteyê dikare hê were zêdekirin, ên pir dixwazin dikarin mînakên din jî lê zêde bikin; çimkî, ev hê lêlê ye, û…!
De ya li me dikeve; em jî bêjin bi xêr hatî sûîstîmal û xapîneriya bi prêstîj û bye bye samîmiyeta ku me dikarî pê li hev û armanceke bawer bin, li nav rû û çavên hev binêrin.
.jpg)
.jpg)
