.jpg)
Serî de bêjim, her nivîskar di lêkirin û honandina metna xwe de serbest e, jixwe divê wisa be.
Lewma nabêjim çima wisa ye, dibêjim ew kaos bi rastiya me ya civakî û zimanî re li hev nake, hew…
Helbet her metn ne şert e bi rastiya civakî û zimanî re li hev bike; nivîskar di wê terciha xwe de dîsa azad e, jixwe divê wisa be.
Balam pirs jî hene; ‘gelo ew lêgerînên kaosî-kaotîk ên lehengên nivîskar bi serborî û bi cerebeyên rastî yên tekakes û civakê û bi zimanê civakê re li hev dike yan na?
Helbet divê nivîskar zora sînorên civakê bibe, yên zimanî jî her wisa, lê belê, çendîn metn û zimanê wê zora sînorên civak û zimên bibe jî, sînorên wî/ê jî hene!...
Û bêşik e, ew çîrok û romanên dibin sedema pirsan ên hewl didin derûnî, lêgerîn, daxwazên lehengên xwe vebêjin, nemaze ên qirna em tê de, bi min bi rastiya civakî û zimanî ya kurd-î re li hev nakin, wekî îthal in tên!
Kaosa yekem a di çîrok û roman de heyî!
Leheng bi malbat û civaka xwe re li hev nake. Gor nivîskar vedibêje leheng di lêgerînekê de ye, ango li pey avakirina cîhana xwe ya tekakesî ye, ‘ji rê derketiye’; evîndar e, berendamê hunermendiyê, nivîskariyê ye, belkî dixwaze ser beşeke zanistê li zankoyekê bixwîne, yan dixwaze here welatekî rojava yê qasî leheng bihîstiye meriv hê xweştir û serbestir dikare jiyaneke tekakesî bijî… Yanê nivîskar dixwaze di serobinbûniya civaka kurd a sî salên dawiyê de tiştên kaotîk ên civak pê re rû bi rû maye bi rêya lehengê xwe ji me re vebêje.
Pirs ev e; leheng-ên nivîskar ên li pey tenêtî, bidestxistina tekakesiya xwe ne ‘ji rê derketin’ bi rastiya kurdan a tenêtî û tekakesiyê re li hev dikin an nakin e?
Em berê xwe bidin wan welat, civak û warên daxwaz û mînakên jiyana tekakesî, jiyana bi tenê rayî me dikin!
Me di xwendin, fîlm û çîrokan de xwendiye, dibe em bi xwe jî bûne şahid; tekakesî-bi tenê jiyîn a li welatên rojava rû dide, ya bi em wiha pê dizanin; ‘takekes di hejdeh saliyê de terka malbatê dide, li pey daxwaz û arezûyên xwe diçe.
Her encamê didin ber çavan; bê mal, bê kar bi salan li kûçe û kolanan dimînin, hin jê diçin welatekî din, hin dost, hezkirî û yarek xwe dibe pê re bi salan dijî, hin jê bêderfet dimînin li ser sergoyan zikê xwe têr dikin; venagerin ji malbat û nasên xwe qet diravan naxwazin, jê pir kes piştî salan hay jê dibin ku diya xwe, bavê xwe, bapîr û dapîra xwe miriye…
Yanê kesê terciha jiyana xwe kirî, yê/a li pey tekakesiya xwe çûyî, bi perpirsyarî li ser biryara xwe dimîne; di resteoran û baran de, di karên cihê cihê de dixebite û di her şertî de paş ve gavê navêje…
Mînak dikarin werin zêdekirin, lê bo famkirina mijarê ew qas bes e. Lê di rastiyê de takekesiya civaka kurd çawa ye?
Di du mînakên pêk hatî de me dî ku tekakesiya kurd, ji malbatê bi dûr ketin û daxwaza bi tenê jiyîn ne wekî ya nivîskarê me ji me re behs dike ye!
Yek di îhrackirina karmendên kurd ên di saziyên dewleta tirk de dişixulîn ya diduyan jî ya vê dema nexweşiya Coronayê!
Di her du rewşan de tekakesên civaka me, yên serî rakirin xwestin ku bi tenê bijîn dema seriyê wan ket tengayiyê hema li gund, li bajar, li malbat û li zeviyên xwe vegeriyan!..
Heta yên li gund zad anîn; dibe malbatên hinan jê re pere jî şandibin!!!
Yanê mînakan nîşan da ku, ya li nav me diqewime ne terkîserî ye, tiştekî wekî xeyîdînê ye!
Gotine: “reva pisikê heta bin kulînê ye”
Erê lêgerîna jiyaneke tekakesî ya bi tenê jiyînê ya endamên civaka me heye, lê ew ne wekî ya nivîskar vedibêje ye! Bo wê, qey dibêm ew a nivîskar bi kaosekê vedibêje îthal e, fantaziya nivîskar bixwe ye, ne ku xwe dispêre çîrok-serboriyeke rastî…
Çimkî endamên civaka me bi tenê sê caran dikarin wekî tekakes bijîn! Yek dema zanîngehê, ew demborî ye, ya duyem a di medya sosyal de ye, ew jî nav li ser e ‘sanal e’ yanê derewîn e, ya sêyem jî dilê xwe de dijî, ya tu caran nikare pêk bîne, xeyalî ye!!!
Erê kaoseke endamên civakê kurd dijîn heye û helbet wêje dê wê ji xwe re bike çîrok, lê ya bi kaotîk tê vegotin û ya di rastiyê de tê jiyîn pir dûrî hev e; (ew terkî malbat û civakê kirin, hewldana bi tenê jiyînê ya takekesê me naşibe ya rojavayiyan; çi ku ya rastî ne rojavayî rojhilatî ye, ‘di nava xwe de dijî, di dil û hiş de pêk tê, xeyalî ye û eger nivîskar karibe wê ji rê derketina xeyalî, wê cîhana nepenî zeft bike gelekî fantastîk e!)
Hingê, belkî hewceyî bi teqlîda ya rojava nabe, belkî em karibin ji rojavayiyan re behsa çîrokeke fantastîk a aîdî vê derê bikin, ne ku em ya wan a bi rastiya em dijîn re li hev nake îthal bikin.
Lê helbet hinên me yên bi rastî bi samîmî, dûrî malbat û civakê di erjengiya tenêtiyê de BOHEM kî dijîn hene; karkerên înşîatê û garson(!)
Balam ji ber di tûrikê bi milê wan ve pirtûk tune ne, fûlar li stûyê xwe napêçin û li Cafeyekê rûnanin jiyana wan a bi têra xwe tekakes û bi tenê û pir zehmet ne di bala nivîskarê wan metnan de ye.
Kaosa duyem jî ya zimanê vegotinê ye!
Dema meriv wî zimanê vegotinê dixwîne dibîne, ne çîroka nivîskar hewceyî bi wî zimanê kaotîk û bi qompleks dibîne ne jî leheng!
Ê nexwe çima ew zimanê bi kompleks bi darê zorê û kaotîk!?
Bi tenê bersiveke vê pirsê heye, pir bi rehetî meriv dikare bêje qompleks ne ya metnê, ya xwe ispatkirina nivîskêr bixwe ye!
Hewla nivîskêr ya xwe ispatkirinê vegotinek zimanî ya wisa kaotîk û bi kompleks dixe nav metnê, ne ku çîrok divê bi wî zimanî were honandin!...
Lê nivîskarê wê metn ji bîr kiriye H. Mîller, Salînger, F. Cêlîne, J. Fante û hwd. bi çîrokên xwe ew tişt kirine ne bi zorkirina zimên. Loma ya girîng naverok e, kakilê çîrokê ye, ger ew bi têra xwe hebe hewceyî bi wî zimanê zorkirî, kaotîk û bi kopmleks nake.
Ji lew, kaos û kompleks heyî ne ya metnê, wekî ya nivîskêr bixwe be dixuye.
Bi min ew herdu kaos, ya çîroka jiyîna tekakesiyê û ya zimanê vegotinê îthal tên; naşibin ne mînakên jiyana tekakesiyê-tenêtiyê û zimanê kurd-î…
Ew rengê îthalîbûnê dibe sedem ku deqeke nexweş li ser samîmiyeta wan metnan bikeve…
.jpg)
