Diyarname

Di nav şeran de gelek rêxistinan tunel çêkirine. Li Yekîtiya Soveyetê tunel hebûn; Wîetnamê bi tunelan serketina xwe bi dest xist. Û yek ji tunelan lê nehat bikaranîn jî Tîto çêkiribû.

Serokê Yugoslavyayê Josip Broz Tîto di navbera salên 1953-1979'an de tunelek bi qasî 6500 metreçarqorzî çêkir, têde 350 kes dikarin bi qasî 6 mehan bêyî werin derve bimînin. Her wiha bi bombeya atomê ya giraniya 24 ton êrîş bi ser de bê kirin jî tiştek pê nayê. Tunel di şerê Bosna-Hersekê ya salan 1992-1995'an de hat dîtin. Ev tunel niha bû muze. Tunela ku mirovan ecêb dihêle hêjayî dîtinê ye. Niha wekî muze di xizmetê de ye. Yekem car di sala 2011'an de ji bo mêvanan hat vekirin.

Vane hin notên li ser tunelê:

- Hunermendên herêmê ji bo tunela Tîto wekî "Berhemek hemdem" bê nirxandin proje çêkirin û serî li Yekîtiya Ewropayê (YE) dabûn. YE'yê piştgirî dabû û bi sponsoriya UNESCO û NATO'yê li tunelê bienal hatibû lidarxistin û ji gelek welatan hunermend çûbûn.

-Tunel li bajarê Konjic ê li başûrê Bosna Hersekê ye. Li vî bajarî xaniyek du qatî li çiftlika li qeraxa Çemê Neretva heye ku ji vî malî re mirov dikeve tunelê.

- Tunel li bin çiyê hatiye çêkirin, korîdorên dirêj û teng û gelek odeyên bi hev ve hatine girêdan, odeya civînê bi taybetî hatiye sazkirin, odeya razanê, odeya xebatê, serşok, lawabo û hemû tiştên pêdivî pê heye...

- Di tunelê de ew bi xwe elektrîkê xwe dikarin çêbikin, fîltreyên hewa û avê... Ji ber van taybetiyan edîtorê projeyê Edo Hozîç dibêje "Ew vê derê dixwazin bikin Muzeya Hunerên Bedew.

- Pergala muxarebeyê, odeya deqtîloyan ku bi şîfreyên veşarî ragihandinê saz dikin, telefonên xetên taybet, embarên avê, maskeyên gazê, pergala hewadarkirinê jî têde heye. Lawabo, sabûn, destmalên tiwaletê û tiştên din hê jî lê hatine mihafizekirin.

- Tunel di sala 1979'an de temam bûye û tiştên têde ji wê demê mane.  Di nav vê tunelê de odeyek heye ku şîfreyên 27 stargehên din ên li Yugoslavyayê nîşan didin ji bo hunermendan hatin vekirin.

- Tenê 6 rêveberên payebilind bi van şîfreyan dizanîn. Albayek bi navê Şerîf Grabovica ku li vê tunela li Konyîçê 22 salan kar kiriye û malnişîn bûye dibêje ku her stargeh şîfreyek wê hebûye û wisa didomîne; "Koda vê 'Îstambul' bû. Ji aliyê leşkerî ve ev kod dihatin bikaranîn. Di rewşek lezgîn de telefon dihat vekirin û dema digot 'Îstambul' komek mirovên li nav dewmetê fêm dikirin û dizanîn ji vê tunelê lêgerîn tê kirin. Dema kesên sêyem şîfre hîn biba ew şîfre dihat guhartin lê şîfreya vê tunelê 'Îstambul' qet nehat guhartin."

Di bala 1953'yan de dest bi çêkirina wê hate kirin û 79'an de temam bû, tam 4 mîlyar û 600 mîlyon dolar bû mal.