DiyarName.Com

Termînolojiya kurmancî û rexneyek

Di rojên dawî de termînolojî û alfabeya kurdî bûn mijara çend civîn û nivîsan. Bi geşedana tevgera perwerdehiya bi ziman

Dîrok: 01/02/2011

Beş: NÎQAŞ

Mazhar Gunbat

Di rojên dawî de termînolojî û alfabeya kurdî bûn mijara çend civîn û nivîsan. Bi geşedana tevgera perwerdehiya bi zimanê zikmakî li bakurê welêt û li Tirkiyeyê, pir xwezayî ye ku xemên kurdan ên têkildarî kêmasiyên bingeha perwerdehiyê jî xwe didin der.
***
Dewleta tirk vê daxwaza kurdan erê jî bike, li dij jî derkeve, bi awayek ji awayan kurd dixwazin perwerdehiya bi kurdî-kurmancî û zazakî- bidin destpêkirin. Dema ev daxwaz veguhere biryarekê, rewş wê cidîtir bibe û êdî teorî jî wê bivênevê cihê xwe bide pratîkê.
***
Eger di demeke nêz de kurd biryarê bidin bi zimanê xwe perwerdê bidin zarokên xwe, û pêşamadekarî nekin, ew ê rastî gelek zehmetiyan bên. Kurdên ku vê yekê dibînin, dikevin nava hewldana tesbîtkirina kêmasiyên bingehîn û van kêmasiyan hêdî hêdî tînin rojevê.
***
Ji bilî nebûna materyalên perwerdehiyê, û rêbazeke desnîşankirî ya perwerdehiyê, her wiha şîlobûna ternînolojiya hin warên zanistî û heta hevnegirtina rastnivîs û alfabeyên tên bikaranîn jî, wekî pirsgirêkên girîng xwe nîşan didin.
***
Bi tesîra van çalakiyên demên dawî û dîsa bi xema amadekirina zemîna perwerdehî û jiyaneke di her warî de bi kurdî, heftiya borî li Amedê civîneke 4 rojan ji aliyê Enstîtuya kurdî ya Amedê, Midûriyeta Çandê ya Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê û hin zimanzanan li ser termînolojiya kurdî-kurmancî pêk hat.
***
Piştî vê civîna girîng a bi giranî li ser termînolojiya kurdî, koma xebatê lîsteyeke têgehan di encamnameya xwe de belav kir. Desnîşankirina nêzî sê sed têgehên di warê kargeriyê de, xebateke pir hêja ye û têgehên mijara gotinê xuya ye pir bi hesasî hatine neqandin û pêşniyarkirin.
***
Ez bi xwe wekî kesekî ku bi salan e bi awayekî profesyonel bi redaksiyona nûçe û nivîsarên kurdî re mijûl dibim, min ê jî kêm zêde heman têgeh bi awayê ku koma xebatê desnîşan kirine, pêşniyar bikirana. Li gel vê yekê jî li ser rêbaza xebata van zehmetkêşên zimanê kurdî hin rexneyên min hene.
***
Xebatên li ser ziman û encamên wan ên ji bo hemû saziyan tên pêşniyarkirin an jî wekî biryar tên ferzkirin- ku ez hêvî dikim têgehên di encamnameyê de tenê wekî pêşniyarkirî hatibin weşandin- divê bi tevlîkirina zêdetir nûnerên dezgehên têkildar bên pêk anîn.
***
Her çendî kesên ev civîn pêk anî, rasterast têkildarên mijarê bin jî, bi baweriya min pêwîst bû berî civînê nêrînên xwe bi zêdetir dezgehên têkildar re parve kiribana. Ji televîzyon, radiyo, rojname, malper û kovarên bi kurdî weşanê dikin bigirin heta gelek mamosteyên li ser ziman xebatê dikin, wergirtina nêrînên hemû têkildaran rewabûna xebatên wisa dikare zeximtir û têkûztir bike.
Diyar e ku ji niha şûn ve jî wê gelek xebatên wisa pêk bên û ji bo ev xebat baştir û zûtir bigihîjin armancên xwe, ez pêşniyar dikim ku qet nebe ji niha û şûn ve ev koma xebatê rêbaza pêkanîna civînên xwe di ber çavan re derbas bike. Jixwe di encamnameyê de ew bi xwe jî dibêjin ku hinek bilezûbez ev civîn hatiye amadekirin û lidarxistin. Hûn ji min bipirsin karûbarên der barê mijareke ku bi mîlyonan kesan eleqedar dike, divê bilezûbez neyên kirin. Bila karûbarên wisa çend hefte bi derengî bin, lê baştir, têkûztir û demokratîktir bin.
***
Di vî warî de nimûneyên xebatên baş û nebaş ên li ser zimanên netewe û zaravayên din hene li ber me. Divê em ji bîr nekin ku xebatên bi rêbazên şaş bên meşandin, an tevliheviya heyî zêdetir dikin, an jî zimanekî çêkirî, sunî û ji çêja xezayî û civakî pir xalîkirî bi gewde dikin.
***
Ev zimanê ku zêdetirî sed salan dagirkeran hewl daye ji hev bixe, û ji hev belav bike, dema em parçeyên wî kom bikin, divê em wan pir baş li şûna wan bi cih bikin û gewdeyekî ucûbe jê neafirînin, ji bo vê yekê jî berî her tiştî tiştê were kirin sûdwergirtina ji ezmûnên neteweyên din e û destnîşankirina rêbaz(ên) zanistî ye.

mazharroj@hotmail.com