Rifat Arya/ Mesîla Dil

Îroniyeke narîn bû zeman, li vî bajarê ku ji çiyê dadirije deştê… Pêjna pişkivîna laleyê bû demsal bi sorahiyek ku li ser hevdu vedibû re evînê ji nû ve xwe sipart ber deriyê me…

Peyvin hene li ser zimanê min; ji rengan, ji dinyayên xayîsketî, ji vê şerava ku di nava me de wekî hincetekê disekine û ji vî bajarê ku bulvarekê wê jî nîn e…
 
“Brîneke kevnare ya vî bajarî heye qey, sêwîtiya we dişibe hevdu loma ?
 
Helbet ku heye… Lê tu nizanî, daristanên min ên birîndar jî hene, ew qas  jî zarokên min ên gerdenxwar… Lê dev jê berde, serê carê peyvê danegerîne ser birînên me yên kevnare. Tu kes nikare bi qasî min ji trajediyê hez bike, tu kes ne bi wê hêzê ye ku wekî min rûyê xwe bide ber bayê wê yî bi soj û şewat. Ez di ser çiyayên wê yên asê, deştên wê yên bêdawî re û bi ser dojehên wê re xwe diqevêzim û dixwazim tiştên sivik û fêmbar vebêjim ji te re…
 
Min ê çi bigota? Li ser zimanê min peyvin hene; ez dibêjim, ku min ji te hez kiribe şîn hatiye hezkirin, esmerî hatiye hezkirin, vê rêyê, vê kolanê, vî bajarî ku te şermezariya wî da rûyê min hatiye  hezkirin…
 
Qey me cihaneke bedew, cesûr û zana divê? An jî em di bêrîkirina robarekî bi qasî te bengî de ne? Pîrozî deryayek xwe heye mesela, şikeftek xwe, çarmixek xwe, şaristanî lez û bezek xwe heye, metalê wê diçirise, tîrêjên wê yên neon pêlên deryayê dialêsin û derbasî kûrahiya çavên varoşan dibin… Li dij vêya, heydedan û kefteleftek heye di cîhana teyran, kêzik û kulîlkan de; şînbûn û vejîneke har û hêzdar êrîş dide ser kokên axê! Xweza, kitêb, muzîk, hezkirineke xwînşêrîn a ji mirovan, qenciyên di destên me de û tazîbûn û kûrbûn, û di nava bêdawîbûnekê de şerê kêfxweşiya rengan… Ez û tu, em xwe didin xeyala erdnîgara evîneke bi vî rengî… Zeman hinek din jî dilovaniyê bibexişîne, tu yê bi min re bimeşî çavkaniya vî çemê ku deştê dike du parçe û diherike…
 
Lê li cîhê ku ez qesta porê te dikim da ku dest bavêjimê, tu gazincên jinebiyan bi ser min de dibarînî:
 “Berî te vê tiştê kiribûn, tu xwînê ji birîna min tînî!”
 
Te dît, tu behsa biratiya xwînê dikî, ji ber ku di jibîrbûnê de ez û tu em dişibin hevdu! A niha jî ez û tu em li hendefekê dimeşin. Em di cehd û xebata xelaskirina kêzikekê de ne ku li kûrahiya kraterekê werbûye…
 
Lê ka bisekine, min ê tiştin bigotana, ku berî min tu kesî negotiye; li ser vê esmeriya bi keser…
 
Min ê çi bigota ?
 
Li ser zimanê min peyvin hene ku kesek nabînim jê re bêjim; pêş-gotinek ji bo hemû evînan, melankoliyek pîroz, bismîllayek drama:
 
“Lê evîna min, min sêwî nehêle ji bêhna wê axa nava min!”
 
Dizanim, te daye ber xwe û tu yê min bi tenê bihêlî û biçî, lê ezê teqez vê bêjim:
 
Tenêbûn tebîetek min ê kevnare ye li vî bajarî. Tenêbûn, ax-rihê min… Min çiqas jê hez dikir, ji ber ku cesaret min jê digirt. Min ew vedişart bi bêdengî. Ne ku min jê şerm dikir, bazarek vî bajarî jî tunebû, ya ji ber vê sedemê. Tu hatî û navê vê tenêbûna min derket. Heta bi yên ku di zikê tenêbûneke herî mezin de dijiyan jî vê nizanibûn. Ji bilî zarokek ku bûbû berdêla hemû kefaretên xelkê dora xwe:
 
(Te dît keçikekê hebû, li ber qeraxê çemê Mûradê, li kêşa gundên Elmaniyan. Te dî dema ku serê xwe danîbû ser balîfê ew kuştibûn, sedem; bi zarok mabû ji hezkiriyê xwe. Te dît, ne edetê dinê ye lê hê jî zilam dijî û heşt jî zarokên wî hene, ji bilî yê di gorê de. Qet ne edetê dinê ye lê ji bo wî zarokî tu kesî lorînekê jî neristiye, ji bilî vê:
         Li gundekî, gorekê
        Di gorê de zarokekî
        Lo, zarokê hestîmircanî
        Bi çi rengî bûn çavên te
       Destên te dilivîn wek perperikan, destên te
       Te zanibû gelo şehwetê
       Rê winda kiribû di kefenê te yî erxewanî de ?) 
 
Xwedêyo! Tu çawa tenêbûnên min didî rûyê min dema ku ez qesta porê te dikim ku dest lê bipelînim, tu dîroka min wekî kêrekî diçikilînî di qolinca min de… Û reng e ku tu yê bidî rê biçî û tu yê tenêbûna min a nîvcûmayî bi yeke din biqedînî.
 
Lo, zemanê ku te taca zêrîn daye serê vê tenêbûna min, lo, bajarê ji xan û manên kêfxweşiyê bêpar, ma min ê tiştekê bigota? Min ê destê xwe di kê derê re bibira ser rûyê demsalê? Çi tewşî ye ev, ku dihele û di nav xumamê dikeve, geh xûya dike û geh tune dibe wate!
 
Ey qîza dûvpişkan, serdara qewmê qehpik, ku derkevim sefera ser wargehên te û bi pirjimariya destên xwe bikim saxtiya gir û mesar û mesîlên te, ezê çi hîs bikim û çi bibihîsim? Anatomiyek, erdnîgarek an jî tenêbûnek ku hestiyê evîndarên xwe dikoje li ser kavilên te?:
    “Tu dizanî, em di têgihan de dixafilin, têgih jî di neqeba ziman û mejiyê me de!”    
 
Xwedêyo! Serî li min digere, serê min tune dibe… zanebûna min diêşe, agir dibeze di damarên min de… wê deştê ji bin lingên min bikişînin, çiya wê bi ser min de wergere:
 
“Ji kêleka dilê min ve dest pê neke û neşidîne evîna min; eseh giyanê min wê tevlî jahriya şeravê bibe!”