Cemil Oguz

Sê fotografên cihê li ber destê min in û ez nazanim ji diya xwe re bibêjim, ha Ehmedê Xanî ev e? Ez nizanim ezê kîjanê di nûçeya xwe de bikar bînim. Ji bo Xwedê, ka ji min re bibêjin kîjan Ehmedê Xanî ye…

Pêşî pirs: Gelo li dinyayê gelekî heye ku nivîskarekî wan ê navdar sê fotografên wî yên cihê cîhê hebin û ew qet neşibin hev?
Gelo gelekî heye ku di nav wêjeya wê de kesekî navdar heye, lê neviyên wî, şopajoyên wî nizanin wekî sîma ew kesekî çawa bû?
Gelo gelekî din heye ku rabûne sê wêneyên cihê yên wêjevanê xwe yê herî navdar xêz kirine û yek jî naşibe yê din?
Û gelek heye ku rojnamegerên wekî min dema nûçeyekê li ser wî çêbikin nizanin dê kîjan wêneyê wî bikar bînin?

Hûnê bêjin mesele çi ye? Belê ev e: Niha sê heb wêneyên Ehmedê Xanî li ber destê min in, lê yek jî naşibe yê din û ji ber vê yekê ez gelek aciz im.
Pêşî em li wêneyan binêrin:
Yê bi nimreya 1: Ev wêne li gor saloxdana xebatkarên Azadiya Welat di salên 1990’î de ji aliyê xêzkarê kurd Ahmet Golbaşî ve hatiye xêzkirin.
Yê bi nimreya 2: Ev wêne li ser pirtûkên Abdullah Varlî de ye ku wî pirtûkek du cild li ser Ehmedê Xanî nivîsî ye.
Yê bi nimreya 3: Ev jî niha wekî tabloyeke mezin li Navenda Çanda Mezopotamyayê daliqandiye lê ez nizanim kî çêkiriye. (Ger navê çêker bikeve destê min ezê li vir lê zêde bikim)*
Ev hêzî 10 salan e wêneyê bi nimreya 1 hebû li cem min. Li mal min daliqandibû, kîjan gundiyê/a me dema dihat mal, ji diya min dipirsî, “Ew kî ye?” Diya min digot, “Ehmedê Xanî ye, yê ku Mem û Zîn nivîsandiye”
Dema tenê bigota Ehmedê Xanî, nas nedikirin, dema Mem û Zîn jî pêve dikir, temam dibû. Her wiha dema Ehmedê Xanî min bi diya xwe dabû nasîn, min jî wisa dabû nasîn, ji ber ku haya wê ji Mem û Zînê hebû ji zarokatiyê ve, lê ji Ehmedê Xanî nebû.

Niha dema sê wêneyên cihê yên Ehmedê Xanî derketin min nikarî ewên din nîşanî diya xwe bidim, min nîşan bida, ka minê çawa bikariba jêre qala meseleyê bikira… Ez tirsiyam nîşan bidim, ger bipirsana “Kurê min, ka kîjan Ehmedê Xanî ye, çima ev wêneyên wî naşibin hev?” minê çi bigota…
Dema ez nûçeyekê li ser Ehmedê Xanî dinivîsim, yan tişteke din dibe ku ez dixwazim wêneyê wî têde bikar bînim, ez dîsa şaş dibim, ez nizanim ezê kîjanê bikar bînim.
Bêşik ez li pirsa wê jî geriyam.
Pêşî min ji Ahmet Golbaşî pirsî çend meh berê ku li gor çi ev wêneyê Ehmedê Xanî (nimre 1) çêkiriye, got; “Ez nizanim, hevalên Azadiya Welat ji min re tarîf kirin, li gor wê min çêkir.”
Golbaşî qala salên 1996-97 wan deman dike.
Wê rojê li NÇM’ê em rûniştîne me mesele dîsa vekir, Zana Farqînî jî li wir bû. Dema Golbaşî ew wêne çêkir Farqînî li Azadiya Welat bû û edîtor bû jî. Farqînî dibêje; “Me wisa dizanî.” Û em li ser tiştekî li hev dikin bi Farqînî re, “Divê lijneyeke bê avakirin, ew li ser lêkolînê bikin û di encamê de wêneyeke ku li gor bejn û bala Xanî bê çêbikin.”
Û çend gotinên din:
- Di dema Ehmedê Xanî de makîneyê fotografan nîn bû, yekem car di salên 1800’î de makîneyê fotografkişandinê hatiye bikaranîn. Ji ber vê em nikarin fotografeke Xanî peyda bikin, ev rastiyek e. Lê em dikarin yekê çêkin, wekî ku me 3 heb çêkirine jî.
- Tiştê bê kirin: Wê demê Xanî di asteke çawa de bû (Ji her alî ve divê bê nirxandin)?
- Jiyaneke çawa dijî, feqîr bû, yan dewlemend bû, li gor vê astê çi û çawa li xwe dikir?
- Di helbest û berhemên wî de ew qet hatiye tarîfkirin yan kesek din di berhemên xwe de ew tarîf kiriye; bejn û bala wî, rû û porê wî çawa bû?
- Fotografeke ku bê çêkirin li gorî kîjan salên wî divê bê çêkirin? Salên ciwanî, extiyarî?
Û pirsên wisa…
Wê kengê komîsyoneke bê çêkirin û tişteke wisa bike ez nizanim.
Rojekê dê fotografeke bi tenê ku em sedî sed bibêjin ê Ehmedê Xanî ye dê ji bo me rojnamegeran bê pêşkêşkirin an na dîsa ez nizanim, lê ez di heman demê de niha di nava tengasiyê de me.
Ne zehmetiya neqandina ji sê wêneyan yek a Ehmedê Xanî tenê ye, tirseke min a din jî heye: Niha xêzefotoyên Melayê Cizîrî û Feqiyê Teyran jî li cem min hene, ger rojekê derkeve holê ku ev jî ne aîdê Cizîrî û Teyran bin emê çi bikin?
Nizanim hûn çi dibêjin?
Gelo ez çi bikim?

* Rohat Alakum maileke şand û got: "Wêne ji aliyê hunermendekî bi Qulîxanê Mehmed hatiye çêkirin. Di
sala 1995'an de cara yekem wekî poster ji aliyê Navenda Lêkolînên Kurdî li Moskovayê hatiye pircar kirin û belav kirin. Tu zanî di sala 1995'an de de 300 saliya nivîsîna Destana Mem û Zîn dihate pîroz kirin."

Ji ber vê notê ez sipasiyên xwe pêşkêşî Alakom dikim