Diyarname

Yek ji nivîskarên kurdên Qafqasyayê jî Ahmedê Hepo ye û ew jî yek ji wan kedkar û berhemdarên zimanê kurdî ye. Ahmedê Hepo vê carê bi romana xwe "Birîn" li pêşberî kurdên Bakur û yên li Tirkiyeyê ye. Romana "Birîn" ji aliyê Weşanên Peywend ve hat weşandin.

Yek ji lehengên romana "Birîn"ê Mele Mistefa Barzanî ye. Ahmedê Hepo ji devê Mele Mustefa Barzanî van gotinan neqil dike û trajedî û “birîn”a salên koçberiyê yên kurdên Qefqasyayê tîne ziman. Roman ne tenê bi zimanê xwe yê edebî û dewlemend derdikeve pêş, di heman demê de bi lehengên xwe yên “dîrokî” û “çîrokî” jî balkêş e. Ji ber ku li aliyekî Mustefa Barzanî, Erebê Şemo, Rehîmê Qazî, Stalîn, Baxîrov; li aliyê din Kelo, Nado, Rostem, Rihan, Seyran hene. Birîn, ji bo kurdên sirgûnbûyî yên dewra Stalîn belge-romanek e. Ev belge roman niha bi çapeke xweşik li ber destên kurdên Bakur e.

Weşanxaneyê dest nedaye zimanê romanê û ew parastine. Ji bo vê yekê jî di dawiya romanê de ferhengeke ji peyvên di nav romanê de derbas dibin amade kirine û weşandine. Nivîskar Ahmedê Hepo îsal ket 80 saliya xwe. Li gor agahiyên ku me ji Weşanên Peywend girtine di pêşerojê de dê hin pirtûkên wî yên din jî biweşînin.

Vaye beşek ji romanê:

“…li wir, li welêt me dibihîst, wekî li Sovêtê hemû tişt aza ye. Keko, ez serê te yî ezîz kim, min ew kurdên li Yêvlaxê, nava axa sipî da dîtine vir da, min hemû derd-kulê xwe ji bîr kiriye. Min digot hetanî ez sax im du birînê min hene yek ê zû-dereng bicebire, yek ê min ra here tirbê. Yek ew e wekî, weten mîna keça kezî destê neyaran da ye. Yek jî, keko, ez qurban, wexta em çend pêşmerge daketine gundê me, me dît agir bere gund dane, me ji wî gundî her zarek xilaz kir. Me zar hilda paş da vekişiyan, zarokê dikire nalenal, çavên xwe venedikir. Ew li milê min bû. Em gihîştine çiya, îdî me go, şukur me zar xilaz kir. Lê ... Nişkê va me hew zanibû ew xwe da hat, hineka qewat-sihet dane wî. Zarongê çavên xwe vekir, li me gişka nihêrî, vegerî dor-berê xwe mêze kir û bi lewzekî şirîn got:

-Apo, avê bide min. 

Bavo, hineka gotin, na avê nedinê, hineka gotin hûn nabînin lêvê wî tî da qerçimîne, tiştekî wî tune, avê bidinê. Me av dayê. Ewî av vexwerinê şûnda got: 

-Ax, çawa şirîn e ava weten! 

Ev giliyên wî yên dawiyê min ra bûne derdê bêderman. Naha halê wan kurdên hêsîr min ra bû derd-kulê sisiyan. Ev çito azayî ye?”

Birîn / Ahmedê Hepo / Roman /240 rûpel

**

'Kurt Tarîhî' nivîsî: "Di Osmanî de 'Kurdên Sadiq' û 'Kurdên Wehşî'"