ALI GULER
72’yemîn Festîvala Fîlman a Cannes a Navteneweyî dewam dike. Di çarçova festîvalê de du fîlmên ji bo “Palmiyeya Zêrîn” di pêşbaziyê de ne, dertketin pêş. Yek ji Fransa yê din jî ji Brezilyayê ye. Her du fîlm jî behsa pirskgirêkên civakî dikin û şerê sîstema modernîteya kapîtalîst dikin.
Festîval îsal mazûvanî ji bo sînemagerên navdar ên wekî Ken Loach, her du birayên Dardenne (Jean-Pierre Dardenne û Luc Dardenne, Pedro Almodovar, Bong Joon Ho, Terrence Malick û Jim Jarmusch dike. Bê guman, ji bilî van navên mohra xwe li 50 salên dawî yên li dîroka sînemayê xistine, gelek sînemagerên ciwan jî bi behremên xurt xwedî îdîa ne.
Fîlmê zarokê rûgerê Cannesê, Quentin Tarantino ê bi navê “Once Upon a Time… in Hollywood” jî tê nîşandan.
Wekî din, 18 fîlmên derhênerên jin jî di festîvalê de ne ku heta niha 6 fîlm jê hatin nîşandayîn. Festîvala ku îsal bi mijara “Polîtîka û Romantîzm” tê li darxistin, belgefîlmê li ser jiyana lîstikvanê futbolê Maradona jî pêşkêş dike. Fîlmê ku derhênerê xwediyê Oscarê Asif Kapadia kişandiye li derveyî pêşbaziyê tê nîşandayîn.
Di nava 19 filmên beşa pêşbaziyê de hê fîlmên hostayên navên wan diyar, nehatine nîşandayîn. Wekî derhênerê fransî Lady Ly û fîlma wê “Les Misérables (Mirovên Hejar)” û “Bacurau” yê Kleber Mendonça Filho û Juliano Dornelles. Fîlmê duyem li başûrê Brezîlyayê li navçeyeke derbas dibe. Her du fîlm jî balê dikişinin ser mijarên civakî û polîtîk; nakokiyên di nava sîstema cîvakî de derdixin ser perdeyê sipî.
Li dijî kapîtalîzmê şerê gelan
Fîlma Bacurau behsa destavêtina sîstema kaptalîst a ax û xwezaya gundiyan û berxwedana wan dike. Ji xwe Bacurau jî navê heremekê ye. Serpêhatiya fîlm di nava rejîma dîktator, siyaset, gundiyên di nava xwezayê de ye. Dema mirov lê temaşe dike, bi rastî jî zêtetir ji naveroka fîlmê fêm dike. Her çiqas mesele li Başurê Brezilyayê ye jî hemû mirovahiyê eleqedar dike. Li gelek deverên Amerikaya Latîn, Asya û Rojhilata Navîn, ev pirsgirêk hene. Lê derhêner bi nasnameya polîtîk û civaknas tê naskirin Kleber Mendonça Filho, ev mijar bi zimanekî zelal û rexneyî aniye ser perdeya spî û dixwaze bîne rojavê. A rast, îro ji bo kaptalîzmê her der Bacurau ye.
Cihek dewlemend, xwezayeke bedew, heşînayî, av, jiyaneke rengîn: Bacurau… Di navçeyê de her kes di nava aştiyê de bi aramî dijî. Jiyaneke rengîn heye. Li vir çîn tune ye, her kes bi hev re dijî, spî, reş, qehweyî, lezbiyen, nêremo, zarok, kal û pîr, jin mêr bi hev re dijîn. Jiyan ew qas aram e ku hurmeta ji bo “qehpika” gund û doktor nê nîşandan, eynî ye. Em bi van hevokan behsa jiyanek utopîk yan jî xewnek nakin. Rastiya Bacurau tînin ziman. Koka hemû pirsgirêkan ji derve tê. Yanî dagirkerî û modernîteya kaptalîst. Jiyana gund heta hatina siyasetmedarê heremî, dewlemend û berdevkê kaptalîzmê Tony Jr (Thardelly Lima) bi vî rengî ye. Tony Jr, dixwaze dest deyne ser erd û ava niştecihên deverê. Ji bo vê jî di serî kuştin, revandin, zext, gelek karê pîs dike.
Tony Jr, ji bo ku gundiyan bitirsîne, dikeve nava gelek hewldanan. Li aliyê din, komek Amerîki li heremê li pey dewlemendiyê ne. Faşîzm û kaptalîzm mil bi mil, çav ber didin mal û milkê niştecîhan. Lê gundî jî destevala nîn in; ew xwe bi rêxistin dikin û li dijî Tony Jr, rejîma diktator û komên çetayan şer dikin. Şerekî xedar, bi kuştin; gundî di vî şerî de bi ser dikevin. Fîlm jî wisa bi dawî dibe. Wekî din, fîlm hem warê çîrok, lîstikvaniyê hem jî sînematografiyê de berhemeke gelekî serketî ye, jixwe rexnegiran jî ew serketî nirxand.
Fîlmek li ser hejarên vê sedsalê
Fîlmê din ê li Cannesê baş hat pêşwazîkirin, fîlmê “Les Misérables (Mirovên hejar)” ê Lady Ly ye. Fîlm her çiqas navê pirtûka nivîskarê mezin Victor Hugo be jî, tu eleqeya wan bi hev ve tune. Tenê derhêner di dawiya fîlm de hinek gotinên nivîskar bi kar anîne û wekî pirsgirêk dixwaze îşaret bi pirtûka nivîskar bike.
Hevkariyek heye. Ev fîlm, behsa jiyana kesên li derveyî sîstemê dike. Derhênerê reşik rexneyên tûj û giran li siyaseta Fransayê dike. Li Parîsê şerên çetayan, heza olî (ya Îslama siyasî), kuştin, karên reş… Di vir de rola polîs û sîstemê hemû di vî fîlmî de bi awayekî eşkere hatiye nîşandan. Jixwe, nivîskar û derhêner jî li heman kolanan mezin bûne. Ji bo wê jî fîlm parçeyek ji rastiya jiyana Parîsê ye. Derhêner bi vî navî jî balê dikişîne ser Victor Hugo. Lê ev ne Hejarên Viktor Hugo ne. Ev Hejarên sedsala 21’ê ne û li dijî sîstemê xwedî helwêsteke xurt in. Derhêner tu kesî naparêze, rexneyên tûj li hemû aliyan dike û balê dikişîne ser pirsgirekeke dîrokî. Fîlm, li taxên Parîsê ye, behsa komek polîs, zarok û komên çeteyên cur bi cur dike. Di gengeşiyekê de polîs êrîşê zarokan dikin, yekî ji wan birîndar dikin. Ev bûyer ji hêla zarokekî din ve bi droneê tê qeydkirin.
Polîs dixwazin sûcê veşêrin û dikevin pey van qeydan. Lê li aliyê din, zarokê birîndar û hevalên wî jî ji bo tola xwe ji polîsan hilînin, dest bi şer dikin. Koma polîsan di avahiyekê de tê asêkirin. Lê gunehê van gedeyan (hejaran) bi polîsan tê, û wan nakujin. Fîlm bi vê sahnê bi dawî dibe.
Di dawiyê de siyaseta şaşî, sîstema kapîtalîst, hêrsa polîsan, li kolanan çêbûna çeteyan, îslama siyasî, mijarên giran dihêle.
Lê ya herî girîng jî ji serdema Victor Hugo ve hejarî berdewam dike. Lê şerê wan jî li dijî sîstemê hîna zindî ye. Ev fîlm jî behsa hejarên sedsala 21’ê û nerazîbûnê dike.
Yenî Ozgur Polîtîka
**
Nûçeyên Eleqedar:
- Tarantino bi 'Once Upon A Time In Hollywood' şino Cannes
REKLAM:
Ji bo bilêtên balafiran hûn dikarin serî li vir bidin...
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
