Cemil Oguz

Rênas Jiyan xwediyê pirtûka helbestan "Janya"yê. Rênas Jiyan yek ji kesên hê di vê ciwaniya xwe de pirtûka wî ketiye nava klasîkên kurdî. Ev Rênas Jiyan piştî bi salên gelek dirêj li Stenbolê careke din derket pêşberî hezkiriyên xwe; da û girt, axivî û xwend...

Ew Rênas Jiyanê ku "Janya"ya wî li Stenbolê çap bûbû, ji ser Stenbolê re û dûre li bajarên kurdan ji wê Janyayê hatibû hezkirin meraq ew bû piştî gelek salên dirêj li Stenbola ku cihek girîng bû ji bo wî jî ji bo gelekên din jî dê çi biaxiviya, çi bigota û dê kî lê temaşe bikira... Erê, di çarçoveya 2'yemîn Mîhrîcana Çanda Kurdî de Rênas Jiyan li Salona Cezayîr derket pêşberî hezkiriyên xwe. Salon mişt tije bû. Û ya balkêş temenê kesên li salonê belkî sedî 80 di bin 30'î re bû. Bi gotineke din çawa ku ciwanên bi deh salan berê ew Janyaya wî kiribû klasîk, ciwanên nû jî dabûn dû Janyaya wî.

Rênas Jiyan ji 'Çirûskîzm' heta nêrîna xwe ya li nivîsandin, hunerê dîtinên xwe anîn ziman û dûre pirs, dûre jî îmzekirina pirtûkan. Ji bo vê xalê jî divê em bibêjin ji her pirtûkek wî çend pirtûk anîbûn hemû hatibûn firotin. Min meraq kir ji çapa nû ya Janyayê çend anîbûn ku qediyabûn; kesê li ber standê got, 'Mixabin tenê 30 heb me anîbûn'. Ligel çapa nû ya Janyayê hemû pirtûkên wî yên din (Mexzena Xwînê, Di tuwaletê de, Ji şevê re, Çirûskîzm, Diêşiya, Wêjeya kurmancî, Spîtama) çend jê hatibin hemû hatin firotin. 

Piştî axaftinê û pirsên temaşevanan Rênas Jiyan helbestên xwe xwendin û fînal jî bi xwendina helbesta "Janya" kir.

Vane ji axaftinên Rênas Jiyan çend not:

- Wêje çol e. Huner, muzîk dikare ligel gel be, here cem gel, lê nivîskarî çol e, ew bi tenê ye.

- Dibêjin di sala nizanim çi de hatiye dinê. Bi vî awayî ew kes, ew nivîskar nayê naskirin. Li wî bajarî çi qewimî, serdema wî çi bû, sosyolojiya wî bajarî çi bû, divê wisa lê bê nêrîn. Mînak sosyolojiya 2016'an a Amedê çi bû, zarokek bê dinê dê çawa jêre bê gotin... Mînak qedexe, bindestiya gelek, ev neyê dîtin û neyê fêmkirin neheqî li wî nivîskarî jî dibe. 

- Ji dewletê, ji îmkanan wêdetir di nivîskar de kirdebûn muhîm e. Ji dewletê ez qala îmkanan dikim.

'Em bi xwe ji xwe re pirsgirêkan derdixin'

- Civaka me civakek bi pirsgirêk e. Hem em bi xwe ji xwe re, li ber hev pirsgirêkan derdixin, hem dewlet li ber me pirsgirêkan derdixe. Ji ber bindestî û ji ber feodalîzmê em şikestinê dixwin. Ez ji feodalîzmê hez nakim ji ber ku feodalîzm nahêle afirandin çêbibe. Yek bibêje ezê bibim hunermend, nivîskar pêşî lê digire. Pêşî li şanoyê digire, naxwaze kes şano bike. Ji ber feodalîzm tenê bi çend pîşeyên kar dizane û hew. Serdest derbê li me dixwe, em jî wekî feodal derbê li hev dixin.

'Em feodalî di xwe de kêm bikin

- Civakên feodal ji xwendinê hez nakin. Ew civak pirtûkan naxwînin. Mînak li vir be pirtûkek pîroz tenê dixwînin, li rojava încîl dixwînin, lê ji van kes ji wê pirtûkê fêm nake. Fikra min ew e em feodalî di xwe de hinek zeyîf bikin. Ji ber ku feodalîzm li ber xwendina me digire, rê li ber pêşketina me digire.

'Çirûskîzm xwe ji ser bîrê ava dike'

- Ferqa surrealîzm û çirûskîmê ev e, surrealîzm serê xwe bi hunera xwe re naêşîne. çi ketibe binhiş wê ji wir derdixe û pêşkêş dike. Otomatîk di surrealîzmê de heye. Ev ji binhiş tê. Lê çîrûskîzm xwe li ser bîrê ava dike, ne li ser binhiş. Bîr gelek muhîm e ji bo me. Ez bixwe ji heft saliya xwe têr dibim, ji wê bîrê ku hay ji xwe heye, ji bîranînên xwe têr dibim.

- Çirûskîm azadî ye, ji xwe re azadiyê esas digire. Çirûskîzm ronahî ye, ew mirovê çirûskîzm bi dest xistibe tuyê êdî çi bidî wî? Wî ji xwe ronahî bi dest xistiye.

- Di vê em ji hinan re bibêjin kurd ne bêkok in, çanda we çi dibe bila bibe dev ji pozbilindiyê berdin, hûn ji ku hatibin hatibin ji bo me ne xem e.

'Kes nexwîne çi ye? Ez binivîsim bila însan bixwînin'

- Huner ji bo civakê, lê hunerek çawa? Tuyê hunerek baş biafirînî wê çaxê dê hunera te ji bo civakê be, wê ew huner ji bo te be jî. Hinek dibêjin 'ez binivîsim bila kes nexwîne, neyê xwendin'. Na, ez binivîsim bila bê xwendin. Ez bi binivîsim û kurd nemînin ezê wê nivîsê pê çi bikim? Ev civak civakek bindest e, kurd nemînin wê nivîskariya me bi kêrî çi bê?

'Ez diwazim bi kêrî azadiyê bê ez dinivîsim'

- Min got ji bo zimanê min û min dest bi nivîsê kir. Di nivîsandinê de ez azad im. Ji ber ku azadiyê dide min û ez diwazim bi kêrî azadiyê bê ez dinivîsim. Di civatên rojhilat de azadî hinek polîtîk dixuye, na, azadî têgehek hunerî ye.