Gotinên bîranînên bîra zarokatiyê di bêjinga hiş de maye û serasera rêz dibin, mîna şekelîyekê
diherikin hebên ku di binê ziman de tam dane avzenekê diherikîne. Di nav gul û kulîlkan de digere zarokatiyeke hem xemilî û hem jî xemgînî, di nav cihokên zeytûnan de diherike deqek, belê helbestên me xwe digihêjîne firîzên rezên ku di dil û bîra binhişî de mane. Belê gêreya hestên zarokatiyê zûbizû ji qirika mirov venaqete, geh dibin bar, geh dibe bîranîn, geh dibin birîn, geh dibe bîrek hefswarî, geh dibe şênahiya dil û hiş... belê bîra zarokatiya mirov hem dawet e, hem jî şûn e, loma di nav helbestên nivîskara me Meral Varişli de zarokatî, dê û bavtî mijareke sereke ye. Feqet ya herî girîng di helbestên me de gotina “Kulîlkê” ye. Ji ber ku hema hema di gelek helbestan de bêjeya "Kulîlkê" hatibû şixulandin.
Kulîlk, demsala biharê tîne bîra mirov, wê çaxê nêta nivîskar di vir de gelo, "vejîn" e? Xwenûkirin e, an na? Daxwaza jiyaneke nû ye gelo?
Heke kulîlka biharê be, wê çaxê, em daxwaza zayîneke nû, heyateke nû, daxwaza hezkirineke nû dikin welew dagerîn û veguherîn e nêta nîvîskara me gelo? Belkî jî ev kulîlk, kulîlkeke hundirîn a nivîskara me be. Yanê têgeha kulîlkê, nûjenî, nûbûn e. Çimkî kulîlk vedibin, paşê rûyê xwe yê estetîk nîşanî xwezayê û mirovan dide. Kulîlk xweza ye, xweza jî jiyan e, xweza hem estetîk e, hem jî hebûn e.
Çima helbestvana me ew qas gotina Kulîlkê bikaraniye gelo? Dibe ku ji ber xwezaya ku
nivîskara me lê jiya be. Dibe ku di rihê helbestvana me de vejîn, zayîn, nûbûn û welidandin hebe. Ji ber ku kulîlk vedibin û reng û xemla jiyanê diguherîne, rihê mirov diguherîne, rihên heywên diguherîne, çimkî kulîlk piranî di biharî de vedibin. Wê çaxê em dikarin bêjin helbestvana me ji biharê hez dike. Ger wisa be, di biharê de çawa ku kulîlk vedibin, heywan jî dizên, zayendiya heywên û a însên di vê demsalê de xwe digihêjine lûtkeyan. Di biharî de kulîlk vedibin, eşq zêde dibin, zayîn zêde dibin, welidandin, afirandin û estetîka jiyanê zêde dibe. Werzîşeke wisa ye ku hema hema hemû bûyer di vê demsalê de pêk tê. Heyat xweş û xweşik dibe, mirov xwe nû dike, çivîk hêlînê xwe diafirîne, mirîşk bi kurk dikevin, hemû teba derdikevin ser rûyê serzemînê. Bi kurtasî kulîlk heyat e. Afirandin e. Estetîk e. Xweşbûn û
xweşikbûn e. Îcar armanca helbestvana me gelo ev bûye, helbet mirov di tu berheman de nikare tespîtên teqez bikar bîne. Tenê mirov dikare texmîn bike. Ji ber ku her berhem hem hest û hem jî aqil û binhişî û derhişiya nivîskêr têde heye. Loma mirov ne psîkanalîst e ku teqeziyan bêje. Heta psîkanalîst jî sedîsed nikare tespîtên teqezî deyne. Ji bo tu berheman mirov nikare gotinên teqezî bikarbîne. Îcar li gor berhema me, deqa li ser kulîlka me di wateya êşa hundirînî, şahiya hundirînî û şênayiya hundîrînî ya helbestvana
me derxistiye holê. Kulîlk dewsa hestên helbestvana me wergirtiye. Ev kulîlk zarokatiya nîvîskar e, mînakek in ji helbestan: "Zarokatiya min, li min vegere!(15)",
"Zarokekî sêwî yî tu
di holika dilê min de;
dibim dayîk,
porê te difirkînim,
li ser çongên xwe."(51)
di vir de nivîskar xwe wekî dê û xwe wekî zarokekê dihesibîne, hem porê xwe difirkîne, hem jî porê zarokatiya xwe ya sêwî difirkîne. Serê xwe yê ku zarokatiya datîne ser çongên xwe. Bang zarokatiya xwe dike, bêriya zarokatiya xwe dike, ji têgihîştinê hez nake, têgihîştin êş e, feqet zarokatî dawet e, şênayî ye, kulîlk e, vebûna movik û kulîlkan e. Esil kulîlk bûye metafora nivîsandina hestên nivîskara me, kulîlkan dewsa dê û bavê nivîskara me wergirtiye, dewsa hemû hestên helbestvana me wergirtiye. Feqet vejîna jiyaneke nû ye, daxwaziya hêviyê ye, bîranînên raboriyekê ye û bîra zarokekê ye ev kulîlk. feqet tim deqek li ser vê kulîlkê heye, deqek zarokatiyê, deqek dê û bavtiyê, deqa poşmaniyê, deqek birîndar e, deqek hêviyê û bêhêviyê ye, deqa xwestekekê ye ev deqa ku bi kulîlk welew kulîlka ku bi deq.
Em hin mînakan ji helbesta xwe bidin:
“Dema ku kulîlk ji nû ve vejiyan”(13), “ew bizrê kulîlkan”, “ne beybûn vebûn, ne jî kulîlkeke din”(14), “ji kulîlkên biharê kirasekî birêsim”(15), “porê te dixemilînin kulîlkên
Rengîn”(19) “di hewşa xwe kulîlkan diçîne”(20), “Bêhna kulîlkên biharê ye zarokatî”(21), “Bêhna kulîlkên behîvan e, lêdana dil a pêşîn”(29), “divê ji nû ve movik bigrin, kulîlkan vedin hestên zerhimî”(35), “min deriyê dil ji bo Dewrêşê xwe, bi kulîlkên hêviyê xemiland”(40), “kulîlk wê bibişkivin, tu yê min ji bîr bikî” (58).
Em dibînîn ku gotina kulîlkê bûye sedema vebêjeriya hestên helbesvana me ên hundirînî, hemû binhiş û derhişiya xwe bi saya kulîlkekê vedibêje. Di vê kulîlkê de hem hêvî heye, hem jî bêhêvîbûn heye.
Yanê nivîskar destê xwe qet ji hêviyê nebirî ye, lê carinan jî bêçare û bêwate maye. Di navbera pira dil û hişê xwe tim pêliyaye. Ne derbasî vê hêla pirê bûye, ne jî derbasî hêla din bûye, mijeke bêbiryarî û nediyarî li dora dil û hişê helbestvana me rapêçaye. Lê tim bera dû şopa dilopek hêviyê daye, mînakek:
“Firek hêvî û dilopek xeyal”(48), “Kaniyên miçiqî ne destên me”(56)
Em di van hevokan de jî dibînin ku hem daxwaziya hêviyê heye û hem jî bêhêvîbûn û xemgînî xwe radestî me dike. Yanê helbestvana me çiqas bi hêvî be, ew qasî jî kirasê bêhêviyê di xwe de xwedî dike. Feqet kulîlk di wateya kirasguherandinê de ye, ger kirasguhertin hebe, ve-guherin û dagerîn jî heye, ger ve-guherîn û dagerîn hebe wê çaxê hêvî jî heye. Jiyan kirasê xwe diguherîne dema ku kulîlk vedibin, mîna marê ku di biharê de
kirasê xwe diguherîne. Nakokî di helbestan de heye, belê ev nakokî pêşketin e, ne tiştekî bi qisûr e. Ji ber ku mirov bi xwe nakok in, berhemên wan jî dê bi awayekî xwezayî hem nakok bin û hem jî bi qisûr bin.
Arîstotales wiha îdîa dike “Helbest hem taybet e, hem jî şexsî ye welew tekane ye, an jî hem
gelemperî û gerdûnî ye” (*) Arîsto di vir de cureyên helbestan dide, an jî li gor xwe divê helbest gerek çawa be û çi be, îdîaya xwe li ber çavên me radixîne. Helbestên Meral Varişli helbestên hundirînî ne ango helbestên şexsîne, ne helbestên gerdûnî û gelemperî ne. Mirov dikare bêje hinekî jî taybet in helbestên me. Feqet ne di asta gelemperî û gerdûnîyê de ye. Dibe ku helbestên şexsî û taybet jî bibin helbestên gelemperî û ên gerdûnî, mesele tu helbestên xwe bi çi qalîteyê, bi çi şêwaz û teknîkê dirêse.
Loma jî di helbestê de şewaz û hûnandin rolek girîng werdigire. Bi kurtasî helbestên Meral Warişli şexsî û hundirînî ne piranî....
(*) Şu Edebiyat Denen Şey, Andrew Bennett, Nicholas Royle, Notos Kitap
.jpg)
.jpg)
.jpg)
