Heta niha bes me ji weşanxaneyan re got. Gelo niha em çend gotinan ji bo nivîskarên kurd bikin dê rewş neguhere? Mesela dê pê firotina pirtûkan zêde nebe? Vê carê ez dixwazim ji bo nivîskarên kurd çend gotinan bibêjim û çend jî pêşniyaran bikim...
Wê rojê min nûçeyeke li ser pirtûkên 2006’an ên bi kurdî amade kir. Li ser vê nûçeyê gelek mail ji min re hatin û du-sê ji wan jî ji nivîskarên kurd hatibûn û digotin: “Çima navê pirtûkên min di lîsteyê de nîn e.”
Min heta niha gelek caran, ji gelek weşanxaneyên kurd re gotiye; Dema pirtûkên we negihîjin ber destê weşanekê (çi rojname, kovar, çi malper, radyo û tv) dê nikaribin li ser berhemên we tiştekê binivîsin.
Ew carinan gazinên “Em berheman dişînin jî cih nadin” dikin lê ev gazin ne di cih de ye, ji ber ku tu dema berhemên xwe ji weşanekê re her gav bişînî, îro nebe sibê, sibê nebe du sibê miheqeq dê bibêje, ‘Ev weşanxane her ji me re berhemên xwe dişîne, me cih neda yên ku duh hatin, ka em cih bidin van.’
Bi ya min di vî warî de weşanxaneyên me ne serketî ne. Li lîsteya ku me çêkiriye binêrin û hema jê li wexanxaneyekê bigerin û vê bipirsim: “Li gorî filan nûçeyê, we sala 2006’an de ew qas pirtûk derxistine, ji van we çend heb dan posteyê, ji çapemeniya kurd (Radyo, TV, rojname, kovar û malper) re şandin û wan nûçeya we çêkir yan na?”
Di pirseke wisa de hûnê bibînin ku ji bilî îstîsnayan hema bêje yekî jî tişteke wisa nekiriye. Ê ger weşanxane berhemên xwe negihînin ber destên rojnamegerên kurd, ew dê çawa bikaribin li ser wan nûçeyekê çêbikin.
Ez tişteke din jî bibêjim: Hema bêje di nav rojnamegerên kurd de yê ku herî zêde nûçeyan li ser berheman çê dike ez im. Û ez dibêjim di sala 2006’an de ji bilî Weşanên Lîsê weşanxaneyekê jî pirtûka xwe nedaye posteyê û ji min re neşandiye ku ez nûçeya wê çê bikim. Hinên ku min çêkirine jî ez bi xwe çûme weşanxaneyê, min ji wir anîne û nûçe çêkiriye.
Pirs ev e: Ger weşanxaneyekê berhemên ku derdixe nagihîne ber destê rojnamegerên kurd, nagihîne çapemeniya kurd, ew weşanxane çawa dikare bibêje, ‘Li ser berhemên me nûçe çênabin’, çawa dikare bibêje ‘pirtûkên kurdî nayên firotin.’
Ma dê kesek ranebe û ji te nepirse, ka te çiqas reklama pirtûkên xwe kir ku tu dixwazî bêne firotin?
Min di 4’ê Tîrmeha 1998’an de li rojnameya Azadiya Welat dest bi karê rojnamegerî kir, ji wê rojê ve bênavber ez karê xwe didomînim; heta niha hema bêje min nediye weşanxaneyekê hatiye gotiye: “Ka buhaya reklamên we çi ye, ez dixwazim reklama van pirtûkên bidim.”
Dema weşanxaneyekê reklama pirtûkên xwe neke, çawa ji bo çapê pere xerc dike, bi vî awayî ji bo reklamê jî xerc neke, dê çawa bikaribe bibêje “Min rola xwe ya weşangerî aniye cih.”
Belê nivîs bi têra xwe dirêj bû.
Min xwest pêşî van bibîr bixim dûre derbasî gotinên xwe yên ji bo nivîskarên kurdan bibim.
Nivîskaro/ê, dibe ku ne hedê min be ez van gotinan bibêjim, dibe ku hûn ji min baştir binazibin lê ez dixwazim ji bo we çend gotinan bibêjim:
Heta pirtûkên we reklaman wan neyê kirin, ew pirtûk nayê firotin. Ger ew pirtûk neyê firotin tu çima wê pirtûkê derdixî? Ger neyê firotin bi wê pirtûkê ne navê te derdikeve, ne jî fikrên ku te di pirtûk de bi cih kirine belav dibin.
Belê nivîskarê/a me, ez niha dixwazim çend pêşniyaran bikim, lê berî pêşniyaran, çend kategorî hene, pêşî ev kategorî:
- Hin nivîskar nav û dengê wan heye, weşanxane pirtûkên wan çap dikin û lava jî dikin. (Dibe ku telîfê jî digirin. Lê ez hê rast nehatime ku nivîskarekî telîf girtiye/digire.)
- Hin nivîskar hene, nav û dengê wan hene, weşanxane pirtûkên wan çap dikin, lê bêyî ku lava bikin. Pirtûkên wan were ber dest çap dikin, neyê ji xwe guh jî nadin.
- Hin nivîskar hene, pere dide weşanger, weşanger bi pereyên ku ji nivîskar girtiye pirtûkê çap dike û difroşe.
Dibe ku hin kategoriyên din jî hebin, lê ev bes in jî.
Belê, hûn di kîjan kategoriyê de dibin bibin, pêşniyara min ev e:
- Ger hûn telîfê ji weşanxane digirin, miheqeq berî derxistina pirtûkek hûn peymanekê bi weşanger re girê didin; Xêra xwe di wê peymanê de xaleke wisa jî bi cih bikin; “Gere tu berhemên min bigihînî ber destê filan û bêvan çapemeniyê, filan û bêvan kesan... Her wiha gere tu sedî nizanim çiqasî ji bo reklama pirtûk jî veqetînî.”
Ger ev xal nebin, bizanibe ku dê nûçe li ser berhemên te neyên çêkirin, dê reklama te û berhema te çênebe.
- Ger hûn di nav kategoriya ku ne telîfê ji weşanxaneyê digirin, ne jî tiştekê didin weşanxaneyê, wê çaxê jî xaleke wisa bixin nav peymana xwe: “Ez ji te telîfê naxwazim, lê pirtûka min ji filan û bêvan kesan û weşanê re bişîne ku nûçe li ser çê bikin. Her wiha ger îmkanên te hene, hinek pere ji bo reklamê jî xerc bike.
- Ger hûn di nav kategoriya nivîskarên ku hem dinivîsin, hem pereyên xwe didin û çap dikin de ne jî di nav peymana xwe de tişteke wisa rêz bikin: “Binêr, ez ew qas pere didim te, ev pere jixwe bi têra çapê dike, û di ser de jî tiştên ku tu difroşî ji te re dimîne, wê çaxê em pirtûkên ji rojnamegerên kurd re bi rê bikin, her wiha reklama wê jî bikin.”
Xaleke din û dibe ku ya herî girîng jî ji weşanxaneyên xwe vê bipirsin: Tu li kîjan bajarî, çend pirtûkên min belav dikî, li kîjan bajarî tu ji kîjan pirtûkfiroş, sazî û nizanim çi re dişînî?
Û gotina dawî ya ji bo nivîskarên me;
Ji ber ku heta niha min jî pirtûk nivîsî ne, ez baş dizanim nivîsandina pirtûkekê çiqas demî digire, çiqas zehmet e. Xêra xwe bişopînin ku weşanxaneyên we çiqas berhemên we belav dikin, çiqas difroşin, çiqas reklama wê dikin…
Ger hûn ji van xalan yekê jî pêk naynin, wê çaxê ne hûn, ne jî kesek bila nebêje ‘pirtûkên kurdî nayên firotin.’
Ez hêvî dikim nivîskarên me bi qasî keda ku didin û berhemê amade dikin, dê hinek kedê jî ji bo belavkirin û reklama pirtûka xwe jî xerc bikin.
.jpg)
