logo
Piştgiriya
Diyarnameyê bikin
  • Nûçe
  • Nûçeyên Çandî
  • Serbest
  • Hevpeyvîn
  • Çapemenî
  • Berhem
  • Spor
  • Dinya
  • Aborî
  • Ên Din
    • Nivîsênkarên Mêvan
    • Portreya Mehê
    • Foto-Nûçe
    • Xêz
    • Tenduristî
    • Klîba Hefteyê
    • NÎQAŞ
    • Ji Çapemeniya Dinyayê
    • E-pirtuk
    • Covit-19
    • 2024: Hilbijartina-Herêmî
    • 2023 Hilbijartin
    • 2019: Hilbijartina Herêmî
    • 2014: Hilbijartina Herêmî
    • 2018-06-24: Hilbijartina Giştî û Serokomarî
    • 2015-sermawez-pusper: Dîsa Hilbijartina Giştî
    • 2011, Hilbijartin
    • 2010, REFERANDÛM
    • 2009, Hilbijartina Herêmî
    • EURO 2016
    • EURO 2020
    • EURO 2024
    • Kûpaya Cîhanê 2010
    • Kûpaya Cîhanê 2014
    • Kûpaya Cîhanê 2018
    • Kûpaya Cîhanê 2022
    • Kûpaya Cîhanê 2026
Piştgiriya Diyarnameyê bikin
3 ROJ
  1. Di Festîvala Çandî ya Salane de 'Pêşbaziya tekstên şanoyê'
  2. Derûnnasiya Bijarte, berxwedan û berevaniya nasnameya serdest li hemberî arezû û daxwazên wekheviyê yên bindestan
  3. Hejmara nû ya kovara 'Kurt Tarîhî' derket
  4. PSG'ê mala Villarealê xira kir (Va ne hemû encamên êvarê)
  5. Konferansek li ser "Wêje û Aştî"yê
news-details

Yekem Haxama jin di nava desthilata olî ya cîhanê de: Asênat Barzanî

  • Dîrok: 17/10/2026
  • Beş: Serbest

 

___BERFÎN NUSRET___

Di sedsala 17’an de, di nav kolanên aram û çiyayên bilind ên başûrê Kurdistanê de, jinek hate dinê ku piştre kevneşopiya sedsalan a civaka mêrsalarî derbas kir; ew jinek bû ku karibû navê xwe wekî yekem jina haxam (kesên alim û oldar ên di baweriya cihûyan de) û yekem seroka mala fêrbûna olî di dîroka cîhanê de binivîsîne; Asênat Barzanî, zanyar, helbestvan û alimekî kurd bû ku bi bandor û zanista xwe ya kûr, ronahî daye navendên rewşenbîrî yên Amêdî û Mûsilê.

Keça li ber destê alimeke zana hatî perwerdekirin

Çîroka Esênat Barzanî di sala 1590’î de dest pê dike. Esênat Barzanî di nav malbateke navdar a zanistperest de ji dayîk bûye. Bavê wê, Şemoêl Barzanî, zanyar û alimekî Kurdistanî yê dilovan û damezrînerê gelek dibistanên olî yên li Barzan, Akre, Amêdî û Mûsilê bû. Ji ber ku Şemoêl bê zarokên kur bû, wî hemû hezkirin û bala xwe dabû keça xwe Esênatê û danî gel xwe deriyê cîhanê û kûrbûna Tewratê û hemû ilmê cihûyan danî pêşiyê û fêr kir.

Avakirina jiyana hevpar a Asênatê li ser şertê zanistê

Zewaca Asênatê nebû asteng li pêşiya pêşketina wê. Bavê wê dema ku vê têgihîştina Asênatiyê ya bi pismamê wê Yaqub Mizrahî re qebûl kir, şertekî dîrokî û tund danî pêşiya Yaqûb ku keça wê Asênatiyê nexe nav karên malê da ku karibe tevahiya temenê xwe bide xwendina zanistê.

Çiraya zanistê yê Asênat ne vemirî. Piştî mirina bavê wê û piştre mirina hevjînê xwe, Asênat Barzanî bû serok û desthilatdarê bêhempa yê dibistana olî ‘Yeşvaya’ ya Mûsilê.

Ew êdî ne tenê xwendekarek bû, lê belê ji pişt perdeya kevneşopiyên kevn derket û yekser xwendevan perwerde kirin. Di nav civaka ciwan de navê wê kirin ‘Taninit’ yanî mamosteya mezin a Tewrayê ku asta herî bilind a olî bû ku heta wê demê jinek gihîştibûye.

Nasnameya zanistî û berhemên rewşenbîrî yên Asênat

Asênat Barzanî ne tenê haxam bû, belkî ew li herêmê navendeke rewşenbîrî ya berhemdar bû. Ew şarezayeke bêhempa ya zimanê Îbranî, Tewrat, Telmûd, Mîdraş û Kabala bû.

Her wiha Asênat nivîskareke jêhatî bû ku ji bilî analîzên kûr, ji bo dabînkirina lêçûnên xwendekaran û domandina dibistanan nameyên helbestî ji navendên cur bi cur re dinivîsand. Her wiha pirtûkek wê ya helbestan jî hebû. Li kêleka van berheman, wê roleke mezin di perwerdekirina nifşekî nû yê zanyaran de lîst. Di nav van berheman de şandina kurê xwe bo Bexdayê heye da ku rêya zanistî û dîrokî ya malbata xwe bidomîne.

Çîroka ‘Koma Firîşteyan’ li bajarê Amêdiyê

Di wêje û folklora cihûyan a kurd de Asênat Barzanî wekî jineke mûcîzeyî jî tê nasîn. Efsaneya dêra Amêdiyê vedibêje ku dema pirtûkên pîroz agir pê ketin, bi gotina navekî îrfanî, komek firîşteyan bi şiklê kevokên spî daketin û agir vemirandin. Ji ber vê yekê, xelkê Amêdiyê ji ber evîn û rêzgirtina ji Asênatê re; nave wê li dêra xwe kirin.

Mîrateya Herheyî li Amediyê

Di sala 1670’an de, piştî heşt dehsalan belavkirina zanîn û ronahiyê, Asênat Barzanî di 80 saliya xwe de koça dawî kir; Cenazeyê wê li kêleka gora bavê wê li Amediyê, başûrê Kurdistanê, hate veşartin. Bi salan, gora wê ji bo cihûyên li Kurdistanê û herêmê cihekî ziyaret û rûmetê bû.

Asênat Barzanî ne tenê beşek ji dîroka kevnar a Kurdistanê ye, lê di heman demê de mînakek gerdûnî ya îradeya jinan e. Jinek ku ji çiyayan sînorên nijadî û civakî derbas kir; bû yekem zanyara jin û pêşenga olî di dîroka cihûyan de.

Ji Rojnewsê hatiye girtin

Parve Bike

Youtube Me

Ne ev lê tiştek din

news

Niha hat bîra min

news

Romaneke nû 'Huso û Nazê' derket

news

Mirina Stalîn

news

Qîmeta Singên Jinan

news

Diyarname: Fotoya Nûçeyê:'Şahbanûya Afrîkayê' li Hevselê xwe da ber tîrêjên rojê

news

Dengê Helbesta kurdî derket!..

news

Li Amedê pirtûkxaneyeke nû hat vekirin: Pirtûkxaneya Medya

news

18'emîn Fûara Pirtûkan a Hewlêrê

news

5 lîstikvanên Qamişlo Spor û ajokar birîndar bûn

news

Arjen Arî bi hin çalakiyan wê bê bibîranîn

news

Cegerxwîn, 42 sal derbas bûn

news

Ji gotinên navdar ên dinyayê heta Kî Ne Em?

news

Lingên Saba, tevgera Diagne

news

Helbestên erotîk êdî bi kurdî ne

news

Li Pişt Camekanan

news

Berhem: Mulkiye Tekin:Rêwîtiya ji xwenasînê ber bi romana “Asmîn”ê ve

news

Porê kitêbê diweşe destê min

news

Pêşangeha Amedê çi dibêje me?

news

Çîroka du xwişkan

news
Serbest - Nivîsên Dawî
news
  • 04 11 2026

Derûnnasiya Bijarte, berxwedan û berevaniya nasnameya serdest li hemberî arezû û daxwazên wekheviyê yên bindestan

news
  • 31 10 2026

HÛN KÎ NE?

news
  • 25 10 2026

Careke din taybetiyên lêkerên  ‘Bûn’ û ‘Kirin'ê

news
  • 22 10 2026

Cegerxwîn, 42 sal derbas bûn

news
  • 17 10 2026

Yekem Haxama jin di nava desthilata olî ya cîhanê de: Asênat Barzanî

news
  • 10 10 2026

Xumava Estetîkê ya Zemanekî

Hesabên Diyarnameyê Bişopînin
Nivîsên Nû
news

Kitêbeke Nenivîsandî

  • Mesûd Qeya
news

Dilşad Serhad, Erez Ehmed; û serboriya emeliyetê

  • Dilşêr Bêwar
news

Navê te bi çi qasî ye?

  • Cemil Oguz
news

Mirina Stalîn

  • yeqîn h.
news

Ne ev lê tiştek din

  • Mesûd Qeya
news

Li Pişt Camekanan*

  • Hogir Berbir
news

Niha hat bîra min

  • Dilşêr Bêwar
news

Porê kitêbê diweşe destê min

  • H. Kovan Baqî
news

Pêşangeha Amedê çi dibêje me?

  • Omer Dilsoz
news

Nûçeya Rûdawê, pankarta li Amedê, biryara li Şamê

  • Cemil Oguz
news

Mirovên warlêherimî

  • yeqîn h.
news

Xeyala Pirtûkekê û Nifşeke Birîndar

  • Kadir Stêra
news

Hecî Bûbê

  • Hogir Berbir
news

Kilîta Li Qutiya Dil

  • Dilşêr Bêwar
news

Ma matematîk jî me dixapîne?

  • Yaqob Tilermenî
Ev jî hene
ad

19.01: Li Stenbolê Blokê her 3 mebûs derxistin

ad

2 dibistanên kurdî ên din jî hatin girtin!

ad

Ev tablo ji bo zarokan hat firotin

ad

Di salvegera 'Nobeta Edeletê' de bang kirin: Bila her kes daxil bibe

ad

Mourinho jî, Solskjaer jî şandin

ad

Reutersê îtîrazê qedexeya nûçeyên li ser Bîlal Erdogan kir

Kategorî
  • Nûçe
  • Nûçeyên Çandî
  • Serbest
  • Hevpeyvîn
  • Çapemenî
  • Berhem
  • Spor
  • Dinya
  • Aborî
  • Foto-Nûçe
  • Xêz
  • Portreya Mehê
  • Tenduristî
  • Klîba Hefteyê
3 Roj
news

Di Festîvala Çandî ya Salane de 'Pêşbaziya tekstên şanoyê'

  • 04 11 2026
news

Derûnnasiya Bijarte, berxwedan û berevaniya nasnameya serdest li hemberî arezû û daxwazên wekheviyê yên bindestan

  • 04 11 2026
news

Hejmara nû ya kovara 'Kurt Tarîhî' derket

  • 04 11 2026
news

PSG'ê mala Villarealê xira kir (Va ne hemû encamên êvarê)

  • 04 11 2026

Diyarname

  • Derbarê Diyarnameyê de
  • Têkilî / Contact / İletişim

Nivîskar

  • Yaqob Tilermenî
  • yeqîn h.
  • Bedran DERE
  • Cemil Oguz
  • Cemîl Andok
  • Çorê ARDA
  • Dilşêr Bêwar
  • H. Kovan Baqî
  • Helîm YÛSIV
  • Hogir Berbir
  • Kazim Polat
  • Kadir Stêra
  • Omer Dilsoz
  • Welat Dilken
  • Veysel Vesek
  • Mesûd Qeya
  • Zekî OZMEN

Beş

    • Nûçe
    • Nûçeyên Çandî
    • Serbest
    • Hevpeyvîn
    • Çapemenî
    • Berhem
    • Spor
    • Dinya
    • Aborî
    • Nivîsênkarên Mêvan
    • Portreya Mehê
    • Foto-Nûçe
    • Xêz
    • Tenduristî
    • Klîba Hefteyê
    • NÎQAŞ
    • Ji Çapemeniya Dinyayê
    • E-pirtuk
    • Covit-19
    • 2024: Hilbijartina-Herêmî
    • 2023 Hilbijartin
    • 2019: Hilbijartina Herêmî
    • 2014: Hilbijartina Herêmî
    • 2018-06-24: Hilbijartina Giştî û Serokomarî

Copyright © 2005-2026 Diyarname