___ Ronahî Elîf Gun___

Carna hevalên min ji min dipirsin, “Çima tu çîroka bavê xwe nanivîsî?” Bersivdana vê pirsê ji bo min zehf giran e. Çimkî mirovek dikare êşeke ku hîn di nav de dijî, çawa vebêje ku qey di rabirdûyê de maye? Wekî din, ku ez binivîsim wê çi biguhere? Wê gorek bê dîtin? Wê çend yadîgarên ku winda bûne vegere? Wê ew nirxên ku can li ser hatine danîn, dîsa werin bîranîn? Îro gava di nav vê belengaziya ku em tê de vê çîroka wî ya mîna wî dinivîsin, ez nizanim ez ê ji ku derê dest pê bikim û ez ê kîjan hevokê ava bikim.

Bavê min di sala 2016’an de li Efrînê şehîd ket. Ew fermandarek bû. Lê ji bo min, beriya fermandariya xwe, ew bavê min bû; mamosteyê min ê yekem bû. Ez kurdî ji wî hîn bûm. Me beşa Ziman û Wêjeya Kurdî bi hev re hilbijart. Gava min biryarên xwe yên xwendinê didan, ew li cem min bû. Ji min re gotibû, “Kurdistan wê rojekê azad bibe, tu jî wê li wir bibî akademîsyen.”

Ev ne hevokeke ji rêzê ya bavê min an jî ji bo teselîkirina min hatibû gotin. Bavê min bi rastî jê bawer dikir. Bawer dikir ku ew têkoşîna ku temenê xwe û di dawiyê de canê xwe dabûyê, wê rojekê gelê me bibe azadiyê. Bawer dikir ku ez ê di wî welatê azad de bi zimanê xwe bixwînim, lêkolînan bikim û dersan bidim. Bêyî ku bizanibe ku wê siberoja min û siberoja xwe nebîne, siberoja min di nav Kurdistana azad de ava dikir.

Lê jiyan, ne mîna wê siberojê bû ku bavê min ji min re digot.

Bihêle ku ez di Kurdistana azad de bibim akademîsyen, min çardeh salan li gora wî û li çend yadîgarên ku ji me re hiştibûn geriyam. Lêgerîna li gora bavê xwe ji bo mirovekî çi wateyê hildigire? Hûn nûçeya mirina wî digirin lê gorek ku hûn herin li ber bisekinin tune ye. Hûn nikarin dest bidin axa wî, nikarin kulîkekê deynin, nikarin tiştên di dilê xwe de ji wî re bibêjin. Hûn dixwazin şînê bigirin lê cîhekî şîna we jî tune ye. Mirovek dikare bi demê re mirinê qebûl bike belkî; lê nikare nediyariyê qebûl bike. Çimkî nediyarî, êşê her roj ji nû ve dest pê dike.

Lêgerîna çend eşyayên ku ji bav re mane jî, ji derve ve ne ew çend hêsan e ku xuya dike. Ew tiştê ku hûn lê digerin ne tenê eşyayek e. Hûn li tiştê dawî ku destê wî pê ketiye, li şopa dawî ya hebûna wî digerin. Gava hûn dikevin pey yadîgareke windabûyî, hûn di rastiyê de li dengê wî, li nêrîna wî, li gotina wî ya dawî ku ji we re gotiye û li wê siberoja ku we bi hev re ava kiriye digerin. Carna hûn dibînin ku ji hemû temenê mirovekî re, tewra kevirekî gorê û çend eşya jî namînin.

Îro ez dibînim ku hin fermandar bûne canfedayên pergala Sûriyeyê, hin jî lihevhatin û tevlîbûnê bi kêfxweşiyeke mezin pêşwazî dikin. Gava ez li wan dinêrim, ez neçar im vê pirsê bipirsim: Ew bi rastî dizanin ku li ser xwîna kê hatine vê derê?

Li ser wan axên ku ew li ser diaxivin, xwîna bavê min û bi hezaran mirovên mîna wî heye. Li pişta her biryara ku ew îro bi rehetî tînin ziman, mirovên ku ji zarokên xwe re cîhê gorekê jî nehiştine hene. Bav, kur û keç hene ku ewladên wan bi salan li cenazeyên wan geriyan. Malbat hene ku ji bo dîtina wêneyekî, cil û bergekî, bîranîneke biçûk derî bi derî digerin. Şînên ku nehatine temamkirin, pirsên ku bêbersiv hatine hiştin û xewnên ku pêkanîna wan ji biharên din re hatine paşxistin hene.

Kêfxweşbûna bi vê tevlîbûnê belkî hêsan be. Lê divê mirov pêşî li berçav bigire ku kî bedela wê daye. Gelo bavê min û hevalên wî ji bo ku rojekê li pergaleke din werin zêdekirin şehîd bûn? Gelo kurd ji bo ku dîsa di nav nîzam û rêzikeke ku wan înkar dike de werin helandin canê xwe dan? Gelo ji bo ku zarokên wan bi salan li gorên wan bigerin, paşê li ser xwîna wan meqamên nû û hevsengiyên nû werin ava kirin şer kirin?

Ez bersiva van pirsan nizanim. Tiştê ku ez dizanim ew e ku xewna ku bavê min ji min re hiştiye ne tevlîbûna nav pergala wan bû. Xewna wî ew bû ku kurd li ser axa xwe bi îradeya xwe, bi ziman û nasnameya xwe bi azadî bijîn. Ji min re negotibû, “Hûn ê rojekê di nav pergala yên din de cîh bigirin.” Gotibû, “Kurdistan wê rojekê azad bibe.”

Ev gotinên helbestvan û nivîskara ku ez gelek jê hez dikim, Fatma Savci, tiştên ku em îro dijîn bi hemû giranî û kûrbûna xwe vedibêjin:

“Xwîna kolanan hînî zêmaran bûbû,

Bi Kurdî li sînga xwe dida û tenê ji bo erzanbûna xwe digrî.”

Gava xwîna ku rijiyaye kolanan veguhere zêmaran, em bi kurdî li sîngê xwe dixin; paşê jî vedigerin û tenê li halê xwe yê ku hatiye erzan kirin digirîn. Em bi zimanê xwe şînê digirin lê piranî em tenê temaşe dikin ku xewnên wan mirovên ku me ji bo wan şîn girtiye çawa têne erzan kirin. Em miriyên xwe bi gotinên mezin bi bîr tînin, paşê jî em hêdîka ji wan nirxên ku wan li ser canê xwe dabûn dev berdidin.

Belkî sedema sereke ku ez ji nivîsandina çîroka bavê xwe direvim jî ev e. Vegotina wî ne tenê bibîranîna rabirdûyê ye. Ew hewcedarî dide ku mirov li îro jî binêre. Ku ez vebêjim bavê min çima mir, divê ez bipirsim ku îro têkoşîna wî ber bi ku ve tê kişandin. Ku ez wan salên ku min li gora wî geriyam vebêjim, divê ez berpirsiyariya tunebûna wê gorê jî bînim bîra wan. Ku ez wê xewna Kurdistana azad ku ji min re hiştiye binivîsim, divê ez bibêjim ku ev xewn ji hêla kê ve û bi kîjan hesaban hatiye berdan.

Nivîsandin wê bavê min paş ve neyne. Wê cîhê gora wî nîşan nede, wê yadîgarên wî yên windabûyî paşve nede. Lê belkî wê bibe alîkar ku mirov neyê ji bîr kirin ku wî çima jiya û çima mir. Belkî wê bibe sedem ku hinek di bin biryarên ku îro distînin de xwîna kê heye bînin bîra xwe. Belkî jî wê emaneta dawî ku bavê min ji min re hiştiye, yanî baweriya azadiyê, di nav hevokên ku yên din ava kirine de ji windabûnê biparêze.

Bavê min kurdî hînî min kir. Ez ji wî hînî fikirîn, xwendin û baweriya bi siberojê ya bi zimanê gelê xwe bûm. Niha ku ez nikarim li ser gora wî biaxivim, ez di van rêzan de diaxivim. Ku min nekarî çend yadîgarên wî bibînim, ez wan gotinên ku wî ji min re hiştine diparêzim.

Çimkî carna ji keçekê re gora babê wê jî namîne... Tenê dengê wî ku di hafizaya keça wî de dijî û siberojeke nîvco mayî dimîne.

Ez niha wî dengî dinivîsim.

Parîs, 2026