Diyarname

Li ser hilbijartina Serokomarî û Mebûsiyê ya 2023'yan mirov dikare çend pirsar bike? Bersiv çend pirs lazim bin, ew qas. Me jî wisa kir. Pirsên divê me deristin û ji bo zelalkirina meseleyê bersev danîn ber. Kerem bikin:

1- Di rewşa normal de gere hilbijartin kengê ba?

18'ê pûşpera 2023'yan. Lê bi pêş ve kişandin. Bi gotineke din, ev hilbijartina pêşwext e. 

2- Li gor kîjan zagonê hilbijartin bi pêş ve girtin?

Li gor xala 116'an a Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê. Serokomarê Tirkiyeyê û Serokê Giştî yê AKP'ê Recep Tayyip Erdogan ev xal bikar anî.

3-Piştî biryarî divê çend rojan de hilbijartin çêbe?

60 roj dem heye. Û YSK'ê (Lijneya Bilind a Hilbijartinê ya Tirkiyeyê) ev pêvajo da dest pê kirin. Li gor vê 14'ê gulana 2023'yan hilbijartin li dar dikeve.

DORA YEKEM Û DUYEM

4- Serokomar çawa tê hilbijartin?

Berendamê/a ku serî 51 bigire dibe serokomar. Ger tu berendam nikaribe sedî 51 bigire, her du berendamên herî zêde deng girtine beşdarî hilbijartina Dora 2'yan dibin.

5- Dora 2'yan kengê ye?

Piştî hilbijartinê bi 2 hefteyan paşê ye. Ger 14'ê gulanê de tu berendam ji bo serokomarî bi ser nekeve dê roja 28'ê gulana 2023'yan Dora 2'yan li dar bikeve.

HEJMARA MEBÛSAN Û HILBIJÊRAN

6- Li Tirkiyeyê çend hilbijêr hene?

Bajarên kurdan jî têde li Tirkiyeyê nêzî 9 mîlyonî hilbijêr hene.

7- Çend mebûs hene?

Bi temamî 600 mebûs hene. Ji bo partiyek li meclisê komek ava bike divê 20 mebûsan bi dest bixe.

8- Çend bajarên mezin hene?

Bi temamî 30 bajarên mezin hene. Ev in bajarên mezin:  Amed, Riha, Wan, Mêrdîn, Erzerom, Mereş, Entab, Edene, Enqere, Antalya, Aydin, Balikesir, Bursa, Denîzlî,  Eskişehir, Hatay, Stenbol, Îzmîr, Kayseri, Kocaeli, Konya, Meletî, Manisa, Mêrsîn, Mugla, Ordu, Samsun, Tekîrdag, Trabzon.

9- Herî zêde li kîjan bajarî mebûb hene?

Stenbol bi 98 mebûsan di rêza yekemîn de ye. Dûre Enqere bi 36, Îzmîr bi 28'an tê.

BAJARÊN KURDAN

10- Li bajarên kurdan herî zêde li kîjan bajarî mebûs hene?

Ji bajarên kurdan Riha û Entab bi 14 mebûsan tên. Dûre Amed tê ku 12 mebûsên wê hene. Mereş û Wan bi 8 mebûsan di rêzê de ne.

11- Li her sindoqê çend hilbijêr hene?

Li bajar û navçeyan li her sindoqê di navbera 360 - 380 kesî de heye. Li gundan ger hejmara hilbijêran bi ser 400'î be dê li du sindoqan bê belavkirin, lê kêmî 400'î de dê sindoqek tenê be.

12- Benda hilbijartinê dê sedî çend be?

Salek berê zagon hat guhartin û bend ji sedî 10 daxistin sedî 7'an. Di vê helbijartinê de dê bi sedî 7 bend hebe.

ÇEND PARTÎ HENE?
13- Bi awayekî fermî çend partî dikarin beşdarî hilbijartinê bibin?

Li Tirkiyeyê 119 partiyên siyasî hene. YSK'ê eşkere kir ku 36 partiyan mafê beşdariya hilbijartinê bi dest xistine. Ji bo her partiyek beşdarî hilbijartinê bibe divê li 41 bajaran rêxistinên xwe ava kiribin.

14- Ji bo serokomarî serîlêdan kengê dest pê dike û diqede?

21'ê adarê serîlêdan ji bo berendamtiya serokomarî dest pê dike û hefteya yekem a avrêlê de bi dawî dibe

ROJA DAWÎ YA LÎSTEYAN
15- Roja dawî ya lîsteya mebûsan kengê tê teslîmkirin?

Partiyên siyasî divê 8'ê avrêlê lîsteyên xwe yên berendamtiya mebûsiyê teslîmê YSK'ê bikin.

PARTÎ ÇAWA MEBÛSAN BI DEST DIXIN?

14- Partî dikarin çawa mebûsan derxin?

Li gor zagona nû partiyek yan divê sedî 7 dengan bigire, yan jî di nav îtîfaqek de be. Ger bi serê xwe be sedî 7 kêmtir bigire tu mebûsî dernaxe. Lê di nav îtîfaqê de be û îtîfaq sedî 7 dengan bigire temam e. Wê çaxê hemû partiyên nav îtîfaqê bendê derbas dikin.

PARTIYÊN NAV ÎTÎFAQAN

15- Partiyên di nav îtîfaqê de dikarin çaqa mebûsan bi dest bixin?

Partiyên di nav îtîfaqê de li bajarek sedî 7 zêdetir dengan bi dest bixe dikare mebûsan derxe. Mînak Partiya A li Batmanê di nav îtîfaqek de sedî 7 dengan bigire, li gor rewşa partiyên din dikare mebûsek/an bi dest bişe. Lê li vî bajarî sedî 6 dengan bigire qet mebûsî dernaxe.

16- Hejmara mebûsên îtîfaqê çawa tê hesibandin?

Li gor hejmara giştî ya îtîfaqê bi dest xistiye tê hesibandin û ew li gor dengên partiyên nav îtîfaqê girtine tê hesibandin.

BAJARÊN ERDHEJÊ

17- Bajarên rastî erdhejê hatine dê çawa bikin?

Li van bajaran dê sindoq bê danîn. Taxek bi temamî çûbe, sindoqên wê taxê dê li taxek din bêne danîn.

18- Kesên bar kirine bajarên din dê çawa bin?

Ji mexdûrên erdhejê yên ji bajarên xwe bar kiribin bajarek din divê heta 17'ê adarê li Wê derê xwe qeyd bikin. Mînak ji Semsûrê hin çûbin Enqereyê, li Enqereyê navê xwe qeyd nekin dê nikaribin li Enqereyê deng bidin, roja hilbijartinê divê vegerin cihê xwe. Yan na dengê wan vala diçe.

HILBIJÊRÊN DERVEYÎ TIRKIYEYÊ

19- Li derveyî Tirkiyeyê dengdan çawa dibe?

Li derveyî Tirkiyeyê li nûneriyên Tirkiyeyê dengdan çêdibe. Li hin cihan 3 rojan hemwelatî dikarin herin deng bidin, li hin cihan hefteyek dem heye.

ÎSTÎFAYA MEMÛRAN

20- Memûrên dewletê dikarin bibin berendamê mebûsî?

Erê dikarin, lê ji bo vê yekê divê îstîfa bikin. Ji bo wan roja dawî 16'ê adarê roja pêncşemê saet 17.00 e. 

21- Dengdan saet çendan de dest pê dike û bi dawî dibe?

Saet 08.00'an de dengdan dest pê dike û saet 17.00'an de bi dawî dibe.

22- Qedexeyên eşkere kirina encamê heta kengê ye?

Roja hilbijartinê heta saet 21.00'an kes nikare encaman eşkere bike, çapemenî nikare weşanek wisa bike. Lê YSK dikare vê saetê ber bi pêş ve bikişîne.

23- Niha kî berendam e?

Bi awayekî fermî "Millet Îtîfaki" Kemal Kiliçdaroglu nîşan daye. "Cumhur Îtîfaki" dibêje berendamê me Recep Tayyip Erdogan e lê bi awayê fermî hê eşkere nekirine. Îtîfaq û partiyên din jî hê berendamên xwe eşkere nekirine.

24- Dema serokomar û mebûsan çend sal e?

5 sal e. Ger hilbijartineke pêşwexet çênebe, piştî 5 salan hilbijartina ji bo van herduyan dibe.

25- Piştî vê, hilbijartina herî nêz kîjan e?

Hilbijartina herêmî ye. Di adara 2024'an de ji bo şaredarî, endamên meclisên şaredariyê û moxtaran hilbijartin li dar dikeve.