FÊRGÎN MELÎK AYKOÇ

Di nava kurdan de pirsgirêka herî mezin mijara perwerda kurdî û bi kurdî ye. Ji %95 ê kurdan dema peyva perwerdê dibihîzin, jê perwerdeya bi tirkî, erebî, farisî, almanî û îngilîzî fêm dikin. Heta hin kes perwerdeya bi van zimanên navborî li ser her nirxên xwe yên netewî re digirin. Li vir Ewropayê piraniya kurdan mixabin ku perwerdeya kurdî wekî kelemekê li pêş perwerde û xwendina zarokên xwe dibînin. Ji ber vê egerê jî mamosteyên niha dersan didin bi gelek pirsgirêkan re rû bi rû ne.

1– Hemû kurd dema tenê axaftin be, yan jî di destpêkê de dibêjin: "Çima dersa kurdî tune." Her kes mamosteyan yan jî kesên di warê perwerdê de hin berpirsiyariyan werdigirin tewanbar dikin. Hem jî di vî warî de dibin qehremanên wekî bizot. Dema bi fermî dersên zimanê kurdî tê pejirandin, mamoste tê tayîn kirin jî, xwe vedişêrin, bi boneyên vala zarokên xwe naşînin dersa kurdî. Çend boneyên vala: "Bila ji dersên almanî neye girtin! Danê êvarê be!" Dema ders dikeve danê êvarê jî, dibêjin: "Spora keçik/kurik heye, diçe dersxana karê malê û" 

Mînaka balkêş vê carê Wuppertal e. Nêzîka 200 îmza hatin berevkirin. Mamoste hat tayînkirin, niha tenê 4 zarok diçin dersa kurdî, ew jî zarokên kesên têkiliya xwe bi tu rêxistinan re tune û yên îmza jî nedane ne. Yek zarokek ku bavê wan îmza daye, naçe dersa kurdî. Wê dersa kurdî li Wuppertalê jî were girtin. Dema mirov ji berpirsên pêkhate, kom, komale û mizgefta kurdan re dibêje, dibêjin "em ê tiştek bikin!" Kengê? 50 sal dû re. Dema dibêjin jî di bin simbêlan de dikenin. Xwedê tu aqil bide.

2 – Pirsgirekeke mezin jî nivşên li Ewropê - Almanyayê hatine dinê ne. Bi taybetî jî dayikên li vir hatine dinê û li vir xwendine kelem in. Hin mamosteyên alman yên piçek nijadperest, yan jî li dij dersên zimanê dayîkê ne, psîkolojiya van dayîkên li vir xwendine pir baş dizanin. Ji bo ku pêşî li dersa zimanê dayîkê bigire, ji wan re dibêjin: “muss” were dersa almanî, yanê “divê” Dema ev peyva wekî fermana bivê nevê tê gotin, ne bav (gotina bavê pere nake) ew dayîk zaroka xwe ji dersa kurdî digire û vê fermanê pêktîne. Lê tirk ne wisa ne. Dema dayîkên tirkan zarokên xwe li dibistanê qeyd dikin, berê dersên zimanê dayîkê dipirsin. Dema mamosta alman bibêje “muss” ew dibêje na “türkisch muss” Cudahiya dayîkên kurd û tirk ev e.

Em baş dizanin, li welêt piştî dayîkê kurd fêrî tirkî bûn, bi tirkî xwendin, xwe bi zimanê tirkî serbilind hîskirin, bişaftin bû wekî lehî û li kurdan qelibî. Gundên berê kelehên ziman û çanda kurdî bûn, bi tirkkirina dayîkan re bû kelahên zimanê tirkî. Li vir Ewropayê jî ev kêşeya xeternak heye. Êdî di nava kurdên êzîdî de jî kurdî ber bi mirinê ve diçe. Dayîkên ji nifşên diduyan bi zarokên xwe re bi almanî diaxivin. Ev çend sal in, êdî ez di dersê de tenê kurdî bi zarokan didim fêrkirin, ji ber ku zarokên nifşên diduyan kurdî nizanin.

3– Piraniya nifşên li vir xwendine bi zarokên xwe re bi zimanekî tevlihev diaxivîn. Mînak: Almanya. Dê û bav hevoka xwe bi giranî nîv almanî û nîv kurdî ava dikin. Wekî mînak: "Kurê min komm setz dich, nan bixwe!" Ev zarokê ku zimanekî wiha tevlihev dibihîze, ne baş hînê almanî dibe û ne jî hînê kurdî dibe. Lema di dersên almanî de jî û dersên kurdî de jî dibin kêşeyeke mezin. Di rastiyê de zarokek dikane di heman demê de sê – çar zimanan fêr bibe. Yanê kapasîteya mejiyên zarokan ji bo vê destdayî ye. “LÊ” divê mirov dema dest bi axaftinê dike, di wê axaftinê de yek zimanekî bikarbîne. Yanê zimanan tevlihev neke. Heta mirov dikane roja xwe li gor zimanan par ve bike. Minak; danê sibê bi almanî, danê êvarê bi kurdî bi zarokan re biaxive.

4– Zarokên ji dersa kurdî (zimanê dayîkê) tên girtin, baweriya bixwe wenda dikin, şerm dikin ku li mamosteyê kurdî binêrin û bi zarokên kurdan re bilîzin. Xwe di valahiyê de hîs dikin. Di cihana wan de ziman û çanda dê û bavê dibe tiştê vala û bê nirx. Ji bo ji kesayetiya xwe re cihek bibînin, her diçe ji rastiya xwe û dê û bavên xwe dûr dikin. Hin jî bi nexweşiya marasmûsê dikevin. Ew hem ji bo civaka alman û hem jî ji bo civaka xwe dibin pirsgirêk.

Bi kurtî kareseta di ser me kurdan de hatiye pir mezin e. Di her warê jiyanê de, heta di her tevger û azayê me de pirsgirek û nakokî afirandiye. Hetanê ev gel negihîje azadiyê û ji siya dagirkeriyê bi tevahî neqete, bi giştî hebûna xwe, egera hebûna xwe, cihê jiyana xwe negire destê xwe, xwe ji hemû têkiliyên dagirkeran neqetîne, wê di tu warî de pêşketin û jiyaneke bijûn pêk neyê.

07.09.2016, Yenî Ozgur Polîtîka