RoÅŸan Lezgîn

Xeberan de behs beno ke Kurdistanê BaÅŸûrî de hetanî nika 340 kesî bi janê vîrusê korona kewtê. Nînan ra 312 kesî biyê weÅŸ, tedawîya 24 kesan zî dewam kena. Tenya Silêmanîye de 5 kesî merdê. Esas, nîsbet bi welatanê bînan Îraq de merg zaf tay o, pêro piya qasê 60 kesî merdê.

Vizêrî mi yew hevalê xwu yê ke unîversîteyêkê BaÅŸûrî de akademîsyen o dir qisey kerd. Mi rewÅŸa ucayî persa. Hevalê mi va “Ti zanê çi semed ra BaÅŸûr de û Îraq de nîsbetê mergî tay bi?” Mi va “Çi ra?” Va “Doktorî vanê, seba ke ÅŸarê tiyayî zêde sole weno, coka merg tay bi. Çimkî sole goÅŸtê merdimî ÅŸidênena, vera nêweÅŸîyan de muqawemetê wicûdî pêt kena. Åžarê Ewropa zaf tay sole weno, coka înan de nîsbetê mergî zêde bi…”

Ez doktor nîya, derheqê fayde yan zerarê sole de tu fikrê mi çin o. La dades serrî ra vêÅŸêr o ke keyeyê ma de sole zaf tay yena bikarardiÅŸ, hema ke dîrhemêk dekenê miyanê werdî. Ma ÅŸeker zî zaf tay bikar anê. Nika, eger ez çiyo bineyke ÅŸor biwerî, tavilî tansîyonê mi wurzeno.

Zemanêk, wexto ke ma dewe de bî, yeno mi vîr, pîlanê ma vatêne “Eke ma sole nêdê pes û dewarî, nêweÅŸ kewenê. Heywano ke mirdî sole nêwero, damarê ci benê sist, qewet tede nêmaneno.” Ancî, vatêne “Pes û dewaro ke mirdî sole nêwero tehm goÅŸtê ci de çin o.”

Dewe de, tayê tehtê hîrayî wina duz naybî kerrayan ser, ci ra vatêne “solesen”. Ez vana qey hîna zaf wesarî, pancês rojan ra yan zî hewte ra reyêk sole riÅŸnayne tehtan ser. Pes û dewarî a sole ziwan kerdêne, heme liÅŸtêne. Pîlanê ma vatê “Eger heywan sole biwero, bêke biçero, ÅŸêro awe ser, zêde awe biÅŸimo, sole ginena piro.” Eno semed ra, badê ke sole biwerdêne, ma qasê saetêk çerênayne heme berdêne çem, awe ser.

Ma hende qîmetê sole zanayne, eke ma biÅŸiyêne yaban, muheqeq tewreyê ma de yan cêbê ma de tayê sole biyêne. Ma sereyêk piyanz û tayê sole dekerdê tewreyê xwu, yaban ra, ma ÅŸîlê piyanzî cenayne sole ro û pê nan werdêne. Hende weÅŸ bi ke qet mevajê. Yan zî, eke yaban de, ma kufkarikî bidîyêne, ma adir kerdêne we, kufkarikî qelbapey nayêne komirî ser, tayê sole riÅŸnayne hetê perdeyînî ser. Her ke biyêne germin û peyÅŸayne, a sole zî tede helîyayne. Ez vana qey tu çiyêk qasê kufkarikanê hetê ma weÅŸ nîyo.

Werdo bêsol de tu tehm çinê bi. Heta ke, yew sanika ma estbî, derheqê qîmetê sole de bî. Vatêne hîrê keynayê paÅŸayî estbîyê. Rojêk paÅŸa veng dano keynayanê xwu, yew bi yew înan ra perseno ke keynayî qasê çî babîyê xwu ra hes kenê. Yewe vana “Ez qasê zerrnî to ra hes kena.” Yewe vana “Ez qasê sîmî to ra hes kena.” A qije zî vana “Ez qasê sole to ra hes kena.” PaÅŸa keynaya qije ra hêrs beno, vano “Sole çi ya ke!”

Zemanê înan yeno, keynayî zewicîyenê, her yewe ÅŸina welatêk. Nat zeman wet dewran, rojêk paÅŸa ÅŸino beno meymanê keynaya qije. Keyna werd pewjena la sole nêerzena ci. PaÅŸa werd weno, ageyreno keynaya xwu ra vano “Werdê to bêsol bi, tu tehm tede çinê bi!” Keyna vana “To dî, mi to ra va ‘Ez qasê sole to ra hes kena’, ti heridîyayî. Biewnî, eke sole werd de çinê bo, tehm tede çinê yo.” PaÅŸa heq dano keynaya xwu, ci ra uzrê xwu wazeno.

A bi eno qeyde, verê cû ma sole ra zaf hes kerdêne. Ez nêzana doktorî nika vanê se, la pîlanê ma vatêne nano bêsol de qewet çin o!

Ma ene niÅŸte blogey ê ra girota:

- Rosanlezgin.blogspot.com