Omer Tekîn

Romana Mehmed Uzun a bi navê “Tu” salên ku nivîsakarê me dikeve girtîgehê û pey derketina xwe, jiyana xwe ya girtîgehê û tecrubeyên xwe nivîsandiye. 

Roman li ser du forman hatiye nivîsandin û bi beşan hatiye veqetandin. Forma Tu ku vebêjer qala kesayetê romanê dike û wekî kamera her tim li pêşî be kesayeta tu vedibêje. Di vê formê de kesayet her tim wekî tu tê binavkirin, tu jî kesayetek ku dikeve girtîgehê û jiyana xwe ji devê vebêjer dibihîze. Ev ji beşên cothejmar pêktên. Forma duyem a forma Ez e. Qehremanê romanê bi xwe dipeyive, ev jî ji beşên yekhejmar pêktên. Di forma Tu de qala kesayeta ku ji ber pirtûkên kurdî di mala wî de tên dîtin ji hêla dewletê ve tê binçav kirin. Lehengê me di binçavkirinê de gelek îşkence û zilma dewletê dibîne. Bişaftina dewletê li ser zimanê kurdî tê nîşan dayîn. Dema wî derbasê girtîhegê dikin li wir gelek kesên ronak û edebiyatnas jî dinase. Bi saya wan û bi taybetî jî bi saya lehengê bi navê Apo di derbarê edebiyat, çand û dîroka kurdî agahiyan hîn dibe. Ev dibe sedema wî ya nivîsîna kurdî. Di vê formê de gelek lêdan û îşkence heye, di zindanê de lehengê me bi dîtina Kêzikek ve ev form xilas dibe. Forma duyem ku jixwe roman bi vê formê û bi beşa yekem ve dest pê dike. Em dibînin lehengê me di vir de bi dîtina Kêzikek ve dest bi axaftinê dike. Kêzik dibe sedema axaftina lehengê me. Bi teknîka “flash back” li ser jiyana xwe ya berî girtîgehê disekine, piştre rewşa xwe ya zindanê, di rewşek çawa de dijî û psîkolojiya girtîbûn û girtîgehê tîne ziman. Her tim bi Kêzikê re di nav axaftinê da ye lê tenê leheng diaxive. Di vir de lehengê me wekî me li jor jî got qala rojên zaroktiyê ku çawa ji malbata xwe folklora kurdî hîn bûye û çi qas qala çîrokên kurdî, kilamên kurdî û mamikên kurdî dike, ew qas dilşa dibe di zîndanê de û vana hemû ji Kêzê re dibêje. Û di nav rojên berê û yên bê de diçe tê. Nivîskar dawiya forma Tu girêdayî forma duyem an jî dikarin bibêjin forma Kêzê kiriye.

Mijara romanê li ser kurdên di bin pişaftina dewletê de mane û zordestiya li ser zimanê kurdî çawa ye nîşan dide. Roman kurdên ku bi edebiyatê re eleqedar in an jî yên qala kurdbûn û Kurdistanê dike dê ji hêla dewletê ve çawa tê ceza kirin, me dide zanîn. Roman li ser kurdên di zindanê zordestan de çawa pûç û winda dibin xistiye mijara xwe. Û roman rewşa kurdan û zordestiya dagirkeran nîşan dide.   

Çavkanî:

Mehmed Uzun, Tu, İthaki yayınları,2005

Mehmed Uzun, Antolojiya Edebiyata Kurdî 2